De Datsja (1) – een Russische geschiedenis

Ik ben de trotse bezitter van een datsja. Een wát? zul je misschien denken. Een datsja; dat is Russisch voor een tuinhuis op een stukje grond buiten de stad. In Rusland is het een fenomeen - bijna elke stedeling heeft een datsja. En ik dus nu ook. Hoe dat zo gekomen is, zal ik je vertellen. Maar eerst iets over de geschiedenis van de datsja.

Een Russische gave
De Russische gewoonte om er een buitenhuis op na te houden ontstond in de eerste jaren na de bouw van Sint Petersburg. Peter de Grote gaf stukken land buiten de stad weg aan hoge staatsfunctionarissen om daar een villa op te kunnen bouwen (het woord 'datsja' komt van 'datj', geven). Zo bond hij zijn mensen aan zich en kon hij tegelijkertijd zijn stad uitbreiden.

Langzaam ontwikkelde zich de gewoonte om buiten de stad een klein eigendom te hebben, ook steeds meer voor de ‘gewone man'. In de Sovjettijd kwamen er grote datsjacomplexen met collectieve voorzieningen. Door dat toverwoord ‘collectief' kon deze uniek Russische vorm van persoonlijk bezit door het communistische regime oogluikend worden toegestaan - het ging immers om een collectieve organisatie, daar kon ideologisch niets op tegen zijn. Zo overleefde de datsjatraditie de Sovjetdagen.

Voedseltekorten
Eind jaren ‘80, begin jaren ‘90 kregen veel werknemers een stukje grond in bruikleen van de organisatie waar zij bij werkten. Dat was een bewuste politieke beslissing: het moest de voedselschaarste in de grote steden het hoofd bieden. Op de stukjes grond van 600 vierkante meter (later uitgebreid naar 1200) werden op grote schaal aardappelen en groenten verbouwd. Op de lapjes grond verschenen bovendien weer allemaal kleine houten huisjes - datsja's dus.

Begin jaren ‘90 werd het bezit van grond geliberaliseerd en nam het datsjabezit een grote vlucht in Rusland. Door de ontvolking van het platteland kwamen voor de gewone Rus veel boerenhuisjes beschikbaar - zolang er maar een boemeltrein heen ging, kwam ieder huisje in aanmerking om als datsja gebruikt te worden.

Anastasia
Sinds het midden van de jaren '90 is er in Rusland en elders op de wereld nieuwe belangstelling gekomen voor het datsjabezit vanuit heel onverwachte hoek. De Russische zakenman Vladimir Megre publiceerde namelijk sindsdien boeken over een jonge vrouw, Anastasia, die in de Russische taiga zou wonen. Een vrouw met bijzondere krachten en talenten, die in volledige afzondering leeft samen met de dieren en planten.

Megre zegt haar te hebben ontmoet tijdens één van zijn zakenexpedities. De reeks boeken over de ontmoetingen met Anastasia vinden, ook in Nederland, een steeds groter publiek. Of Anastasia een werkelijk bestaande vrouw is of ontsproten aan de fantasie van Vladimir Megre is niet duidelijk. Maar voor de impact die deze boeken hebben, lijkt dat niks uit te maken.

Anastasia is in staat om op afstand ‘contact' te hebben met mensen over de hele wereld. Daarbij heeft zij een bijzondere belangstelling voor de datsjabezitters en volkstuiniers. Omdat deze mensen, te midden van een modern en jachtig leven, nog altijd contact hebben met de aarde, verwacht zij voor de redding van de aarde veel van hen. In één van de boeken stelt ze voor dat ieder mens op aarde het recht zou moeten hebben op een ‘familiedomein': een stuk grond van 1 hectare dat binnen de familie blijft en waar mensen hun eigen eten kunnen verbouwen.

Het ideaal van het familiedomein lijkt nog ver weg. Maar de overwegingen die Anastasia daarbij heeft, inspireert velen wereldwijd tot het zoeken naar een stukje grond om daar hun eigen voedsel weer te verbouwen. Er ontstaan Anastasiadorpen en kringen waar het gedachtegoed van Anastasia wordt uitgewisseld. Ook mij hebben deze boeken geïnspireerd. En, zoals gezegd, inmiddels heb ik een eigen datsja. In de volgende blog vertel ik je hoe dat zo gekomen is.

Wordt vervolgd.

Boele

De boeken van Vladimir Megre over Anastasia: