Een tijd van komen en een tijd van gaan

Laat ik maar met de deur in huis vallen: ik neem afscheid van je. Nee, ik ga niet dood (dat was ik tenminste nog niet van plan), maar ik verdwijn wel vrijwel helemaal van het internet en uit de media. Dat lijkt vreemd voor iemand die tot voor kort de geuzennaam ‘internetdominee’ mocht dragen. Ik geef je wat uitleg.

De breuk
Twaalf jaar geleden, in 1998, ‘viel’ ik uit mijn tot dan toe behoorlijk orthodoxe geloof. Dat was een pijnlijk en verwarrend proces en het leidde tot een behoorlijke breuk met ‘het christelijke wereldje’ in het algemeen en met de kerk in het bijzonder. Het liet een wond na, maar bracht ook grote vrijheid. De vrijheid gaf mij de ruimte om in verschillende kringen te zoeken naar zin en onzin, naar inspiratie en ontspanning. Ik voelde me bevrijd van de sociale druk, de morele codes, de gewoonten, de do’s & don’ts van het ons-kent-ons-christendom. Maar ik leed ook aan de wond van de breuk. Ik was afgeschreven en voelde me een verstotene.

In 2005 werd mij gevraagd of ik een preek wilde houden in een kerk in Drenthe. Ik aarzelde, maar zegde uiteindelijk toe. Ik zou eerlijk zijn over mijn twijfel, mijn geloof, mijn nieuwe vrijheid. Tot mijn verbazing werden mijn woorden als zeer welkom ontvangen. Ik werd weer gevraagd, en daarna vaker. Het leidde tot een kerkelijk dienstverband als jongerenpastor in januari 2006 en een jaar later als fulltime pastor in een dorp in Groningen. Bovendien ging ik bloggen en noemde mijn website zoekendgeloven.nl.

De terugkeer
De jaren die volgden zouden onstuimig worden in vele opzichten. Ik zal je de details besparen. In 2008 raakte ik burnout in mijn functie als pastor. Tegelijkertijd werd ik min of meer ‘bekend’ als de bloggende pastor, later de twitterende dominee en zelfs, zoals gezegd, als de internetdominee. Bovendien werd ik in datzelfde jaar door Andries Knevel ontvangen in het programma ‘Herberg de Verandering’, waarin ik mocht vertellen over mijn twijfel, mijn breuk, mijn wond, mijn nieuwe, zoekende geloven. Het programma leidde tot veel reacties, die weer aanleiding waren voor een boek in 2009 (Van de kaart) en nog een boek in 2010 (Authentiek).  En dit jaar mocht ik nota bene zelfs een opdracht doen bij de Evangelische Omroep. De man die in 1998 zo hard uit zijn geloof gevallen was… het kan verkeren.

En plotseling was ik ‘terug’- terug in de kerkelijke wereld waar ik in 1998 uit weggevallen was. Het mogen vertellen van mijn verhaal en de waardering voor dat verhaal had mijn wond geheeld. Velen vertelden mij hoezeer ze zelf ook troost putten uit mijn verhaal en dat maakt mij blij en dankbaar. Steeds meer voelde ik me daardoor ook (mee) verantwoordelijk voor de kerk in deze tijd. In kringen van de emerging church ging ik meedenken over de toekomst van de kerk. Ik mocht lezingen houden over mijn boeken, over mijn internetwerk en over mijn visie op de toekomst van de kerk. En ik deed het met liefde.

De onrust
Maar eerlijk is eerlijk: ik deed het ook met groeiende onrust. Vanaf het moment dat in 2008 de diagnose burnout werd gesteld is de onrust en de moeheid nooit meer verdwenen. Jawel, ik heb weer gewerkt, bij tijden zelfs heel hard gewerkt, maar altijd met een gevoel van moeheid, onrust en soms zelfs grote tegenzin. Sinds begin dit jaar werkte ik aan de opbouw van een nieuw bedrijf onder de veelbelovende naam ChurchLab, maar tot mijn eigen verbazing wilde de inspiratie maar niet komen. Ongerust vroeg ik mezelf af wat mij toch weerhield van een enthousiaste start van dit bedrijf dat allerwegen al bekendheid en waardering oogstte.

Afgelopen zomer ging het opnieuw mis: de klachten van de burnout kwamen terug en verlamden mij in mijn werk. Uitgeput en depressief bezocht ik de huisarts. De dokter dwong mij tot het nemen van volledige rust en het zoeken van hulp. Wetend dat dergelijke klachten altijd een boodschap in zich bergen, realiseerde ik me dat het tijd was voor een ingrijpende zelfanalyse.

De analyse
Van die zelfanalyse kan ik je nu twee dingen vertellen. Het eerste is dit: ik heb daarvoor langer tijd nodig dan enkele weken of maanden. Dit kan wel eens een proces worden van vele maanden of zelfs jaren. Om de ruimte te vinden voor die analyse zal ik mij letterlijk terug moeten trekken. Retraite tot nader order dus.

Maar ik kan je ook al een eerste voorzichtige conclusie vertellen van de zelfanalyse – de afgelopen twee weken zijn enkele stukjes van de puzzel op hun plaats gevallen. De kansen die ik kreeg om mijn verhaal te delen – in de kerk, op TV, in mijn boeken – hebben mij en vele anderen geheeld. Ik was weggelopen uit de kring van kerk en christendom, maar teruggeroepen om mijn verhaal te vertellen. En ik heb dat gedaan. Van harte en met volle overgave. Ik heb mij omgedraaid en ben zelfs weer een stuk teruggelopen. Zei ik niet dat ik ‘terug’ was? Ik voel dat letterlijk zo: ik ben terug daar waar ik eerder afscheid nam.

Maar ik ging niet terug om er te blijven, ik ging terug om mijn verhaal te vertellen. Niet meer en niet minder. Dat was goed. Maar nu ik dat verhaal verteld heb (in 750 blogs, 50 preken en 2 boeken), is het tijd mijn weg te vervolgen. En zoveel is mij duidelijk: die weg ligt niet meer in de kerk. Ik heb het geprobeerd, ik heb geloofd in een persoonlijke missie, ik heb het gewild en gewenst… maar mijn conclusie kan geen andere zijn dan deze: mijn weg leidt mij eruit.

Word ik dan ongelovig? Val ik (opnieuw) van mijn geloof? Nee, beslist niet. Wat ik daarover gezegd en geschreven heb, is waar en blijft waar. In het laatste hoofdstuk van ‘Authentiek’ spreek ik over de ontmoeting met de verdwenen God in het lege midden. Dáár ben ik nu, in dat lege midden. De zoektocht gaat verder. En ik ga die zoektocht niet door het theologische debat aan te gaan – theologie heb ik lang genoeg bedreven. Ik zal die weg nu in stilte gaan.

De consequenties
Dit is ingrijpend, dat zul je begrijpen. Ik kan zelf ook nog niet overzien waar dit besluit mij brengen zal. De plotselinge, gedwongen rust heeft op dit moment hele vervelende gevolgen voor ons gezin en voor de vele mensen met wie ik afspraken had gemaakt. Ik kan niet anders dan al mijn werk neerleggen en mij terugtrekken van alle gemaakte afspraken. Dat betekent ook concreet dat er per direct geen inkomen meer is.

Heleen, mijn vrouw, zoekt daarom met onmiddellijke ingang een fulltime baan, zodat zij het gezinsinkomen kan verwerven. Zij ziet dat overigens, hoe vreemd dat ook klinken mag in de gegeven omstandigheid, niet alleen als een tragisch noodlot, maar evenzeer als een prachtige uitdaging. Wij zijn bovendien allebei erg gemotiveerd ons leven te vereenvoudigen tot op de essentie. We willen lichter leven, lichtvoetiger gaan.

Opnieuw: afscheid
En zo kom ik dan, tenslotte, bij het begin van dit lange verhaal: mijn afscheid van het internet. Ook dat is een consequentie die ik nemen wil. Vijf jaar lang investeerde ik in mijn blogs, mijn communities, mijn twitter, in, kortom, mijn internetpresentie. En met succes. Mijn netwerk en mijn bereik op internet zijn groot geworden. Ik heb ervan genoten. Ik heb door internet veel mogen ontvangen en ik heb veel kunnen geven. Maar het gevolg is ook dat ik mezelf wat ben kwijt geraakt – ik lijk ‘overal’ te zijn…

Dat laatste voel ik heel letterlijk: ik voel me ‘overal’ – en dus niet thuis. Mijn ziel is verspreid over duizenden bits en bytes. Ik heb alles wat ik schreef en maakte op internet welbewust ‘bezield’ met wie ik ben. Dat was goed. Maar nu is het goed geweest – ik roep mijn ziel weer naar huis. Voor mij betekent dat: ik trek mij terug van vrijwel alle platforms en fora waar ik aanwezig ben.

En dan, wil je misschien weten? Wat ik ermee denk te bereiken? Hoe ik dan mijn leven in zal richten? Of ik ooit weer terugkom? Die antwoorden kan ik je niet geven. Ik ben net zo nieuwsgierig als jij. Ik weet nu alleen dat deze stappen gezet moeten worden. Noem het een woestijnperiode, noem het een ‘Donkere Nacht van de Ziel’, noem het desnoods een midlifecrisis – zoveel is duidelijk: mijn leven wordt vanaf nu kleiner, eenvoudiger, anoniemer. En heb vooral geen medelijden met me, want ik zet deze stappen in de volle overtuiging dat het goed is.

Ik zeg je daarom: vrede en alle goeds!

Boele