Dat was me het weekend wel! Na mij lezing over ‘Zoekend Geloven en de twijfel’ en mijn debat met Klaas Hendrikse op het XNoizz Flevofestival ben ik opnieuw overvallen door talloze reacties van zeer diverse aard. Op het Festival heb ik urenlang gesproken met voornamelijk jonge mensen die ofwel kritische (maar open) vragen hadden bij mijn manier van spreken over geloven, ofwel (en dat was de grote meerderheid) hun eigen verhalen wilden vertellen. Verhalen van zoeken, worstelen en twijfelen. Niet zelden kwamen daar grote emoties bij – de ontroering en de opluchting dat ‘twijfelen mág’ waren voelbaar. Mijn overtuiging dat twijfelaars gepassioneerde mensen zijn werd keer op keer bevestigd. En de openheid van deze jonge mensen ontroerde mij.

Debat over God

Daags erna deden het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad verslag van het debat dat ik had met Klaas Hendrikse en de eerste krant publiceerde bovendien een ‘tegenoffensief tegen de twijfel’ van de hand van Wim Rietkerk. Ook kwamen er opnieuw op tal van plaatsen discussies op gang naar aanleiding van de dingen die ik gezegd en geschreven heb – tot zelfs op twitter toe. Ik juich dit gesprek natuurlijk van harte toe en zal er deze week ook zeker aan meedoen.

Toch moet mij van het hart dat deze gesprekken niet overal even zorgvuldig gaan. Er wordt nogal eens gereageerd op wat gedacht wordt dat er staat of op de korte quotes die de media hebben gehaald. Daardoor verdwijnt soms de nuance uit het gesprek. Ik vermoed dat er in de blogosfeer deze week op verschillende plekken gesproken gaat worden over het atheïstisch standpunt van Klaas Hendrikse en over de manier waarop ik hem op dat punt kritisch bijval(Peter Tuin doet de aftrap). Ik hoop dat de deelnemers aan dat debat bereid zijn tot zorgvuldige analyse.

Tegelijk voel ik de behoefte om dit debat ernstig te relativeren. Natuurlijk is het goed om onder ogen te komen wat een postmodern levensgevoel doet met ons geloof in God (en alle postmoderniteit-sceptici zeg ik: kijk om je heen en zie hoe mensen de werkelijkheid waarnemen). Natuurlijk is het belangrijk om te ontdekken dat er in ons weten en ons waarnemen van de werkelijkheid een ‘tussenland’ is, een tussenland van beelden en verhalen die onze waarneming van de werkelijkheid kleuren. Dat alles ontkennen lijkt mij naïef, hoezeer je ook kunt twisten over de juiste omgang ermee.

Het pantheon verlaten

Maar in de kerk gaat het m.i. niet primair over ‘geloof in God’ of ‘geloof in het bovennatuurlijke’. Of zorgvuldiger geformuleerd: daar zou het niet om moeten gaan (feitelijk gaat het er namelijk wel heel vaak over). Geloven kan overal en op sommige plaatsen zelfs beter dan in de kerk. Maar in de kerk doen we dan ook wat ánders dan geloven: we oefenen in de navolging van Jezus.

Als ik de evangeliën goed lees zie ik dat Jezus geen nieuwe religie heeft willen stichten. Geen nieuwe god in het pantheon. Jezus’ oproep tot ‘bekering’ was niet een oproep om een ander ‘geloof’ aan te hangen, maar een oproep om anders te gaan leven. ‘Bekeer je’ betekent niets anders dan: ‘Keer je om’ en doe het voortaan anders! Keer je om, en laat je niet ringeloren door mensen en machten die je tot knecht maken. Keer je om, en leef niet langer voor louter eigenbelang, maar leef voor het Koninkrijk van God. En Jezus ging daarin zelf voor: hij leefde voor een ander Koninkrijk! Jezus zocht navolgers, leerlingen, discipelen. Hij zocht geen Jezus-gelovers en evenmin God-gelovers-nieuwe-stijl, hij zocht vrouwen en mannen die het erop waagden en het gingen doen.

Oefenen in navolging

De kerk zou daarom volgens mij vooral een oefenplaats en leerschool moeten zijn van de navolging van Jezus. Elkaar helpen, uitdagen, steunen en corrigeren om te leven voor het Koninkrijk. Sommigen menen dat mijn beeld van Jezus zo verdund is dat je alleen een lieve zoete Jezus overhoudt. Wie het eenvoudig doet met het beeld dat de evangeliën van hem schetsen weet wel beter. ‘Keer je om’ en leef voortaan voor het Koninkrijk’ uit de mond van iemand daar zelf voor doodgemarteld is… – noem dat maar een gemakkelijke boodschap!

Creëer ik hiermee ene valse tegenstelling tussen geloven en navolgen? Ik denk het niet. Jezus roept op tot navolging. Jezus geeft zijn leerlingen de opdracht om van alle volken ‘discipelen’ te maken. En ja, dat veronderstelt geloof en vertrouwen. Zonder geloof vaart niemand wel, zeker een discipel niet. Maar het gáát om de navolging en het Koninkrijk van God. Geloven is een bijproduct.

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl Vorige pagina