Sinds de publicatie van mijn boek Van de kaart draag ik in de media en de blogosfeer het stempel van de twijfel. Valt het T-woord, dan valt mijn naam. En ja, wie zich in een ondertitel ‘een gepassioneerde twijfelaar’ noemt, mag zich dat zelf aanrekenen. Toch wordt het mij soms wat te gortig, zeker als ik tot ‘beroepstwijfelaar’ word gedoopt. Iemand een ‘beroepsgelovige’ noemen lijkt me al twijfelachtig... maar een ‘beroepstwijfelaar’ is wel heel ver afgedwaald, zoveel is zeker. Ik zou twijfel zaaien, zo roepen mij de critici toe. Wat is daarvan waar?

Natuurlijk wil ik spreken over de twijfel. Niet omdat dat zo’n begerenswaardige staat-van-zijn is, maar omdat het een onont-koombare werkelijkheid is. Nee, niet bij iedereen (gelukkig niet!), maar waar twijfel zich aandient, daar laat het zich niet meer wegpoetsen. Er is geen kruid tegen gewassen. Ontkennen, ja dat kan altijd nog. Heel hard roepen dat je niet twijfelt, heel hard zingen en heel hard bidden - dat kan ogenschijnlijk helpen. Maar psychologen en psychiaters kunnen ons veel vertellen over wat ontkenning met een menselijke ziel doet. En van die verhalen wordt niemand blij. Er wordt door ontkenning meer weggedrukt dan de twijfel alleen - veelal verdwijnen ook de levensvreugde, de vrijheid en de vitaliteit.

En laat ik nog eens zeggen: ik heb het niet over de ‘twijfel’ tussen de aankoop van een PC of een Mac - dat heet aarzeling. En evenmin over de ‘twijfel’ die aanleiding geeft tot een diep gesprek bij haardvuur en wijn... dat is spel - kinderspel, zo je wilt. Niks mis mee, maar niet te verwarren met de ontwrichtende twijfel waarover ik schreef en die zoveel vormen kent. Die fnuikende, knagende en grimmige vragen die zich met geen antwoord meer laten wegsturen. Of die brandende onrust: 'is het dan allemaal niet meer waar?' Of die paniek omdat je geen vast punt meer kunt vinden van waaruit je een solide betoog tegen de twijfel kunt bouwen. Of de onwezenlijke onverschilligheid die je bij jezelf nog nooit waarnam. Of zelfs die akelige, kille zekerheid die langzaam binnenin je groeit: 'het is allemaal niet waar!'

Dat overkomt, Goddank, niet iedereen. Ik zal er ook nooit reclame voor maken - want het is vreselijk. Wie zou ik dat toewensen? Maar wát als het zich aandient, ongezocht en ongewild? Moet er dan gebeden worden? Moet er dan een tegenoffensief in stelling worden gebracht? Moet er dan logisch geredeneerd worden? Soms kan dat helpen. Maar heel vaak ook niet. Dat is de ervaring van velen die het meemaakten. Vaak is de enige begaanbare weg, de weg dwars door de twijfel heen... en over die weg schrijf ik.

Wie deze twijfel niet kent is welgefeliciteerd. Voor hem of haar schreef ik ook mijn boek niet. En wie deze twijfel wel kent... nou ja, die wil ik een hart onder de riem steken. I’ve been there! En ik wil haar zeggen: er ligt een land achter de twijfel die je nu de adem beneemt. Ga het niet uit de weg: je zult veel verliezen - veel wat je lief is -, maar misschien zul je het mooiste winnen: nieuwe echtheid, nieuwe authenticiteit.

Het gaat mij niet om de twijfel. Het gaat mij om de mensen die het treft. En het gaat mij om het verhaal dat er achter steekt. Waar komt die twijfel vandaan? Hoe kan het dat niet alleen dertigers en veertigers haar kennen, maar ook babyboomers en bejaarden? En zelfs tieners en twintigers kennen deze twijfel (tientallen vertelden mij hun verhaal tijdens het Flevofestival!). Ja natuurlijk, twijfel is van alle tijden. En natuurlijk kent de groei naar volwassen geloof haar crises (‘de donkere nacht van de ziel’). Maar er lijkt in onze tijd meer aan de hand: er schuiven dingen in ons primaire beleven. Wij voelen, kijken, denken en geloven anders dan voorheen. Ik kom daar zeker nog weer over te schrijven als de postmoderniteit weer ter sprake komt.

Daarom trek ik het verhaal van de twijfelaar verder door. Zij die twijfelt helpt ons zien wat er verschuift in onze tijd. De twijfelaar die zoekt en de weg dwars door de twijfel gaat komt misschien wel als één van de eersten aan in het nieuwe land: ‘het betoverde land achter de twijfel’: een postchristelijke en postmoderne wereld waarin - jawel - ook weer geleefd en geloofd kan worden en waarin het Koninkrijk van God gezocht en gevonden kan worden. Anders dan we kennen - zoveel is zeker -, vreemd en onbekend, maar toch verrassend vertrouwd!

Over de twijfel wil ik spreken omdat het moet. Over ‘het betoverde land achter de twijfel’ wil ik spreken omdat daar ons leven verder gaat!

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl Vorige pagina