Schuldgevoel is een vreemd ding. Wie zich schuldig voelt meent snel dat het gaat over datgene waarover hij zich schuldig voelt. Ik heb verzuimd de afwas te doen en als dan iemand verzucht ‘er is geen schoon kopje meer…’ meen ik daarin een verwijt te horen, terecht of niet. Soms het begin van verwarrende conversaties, met als inzet: is er wel of niet een verwijt geuit? Het gebeurt tussen ouders en kinderen, tussen partners in de liefde en tussen zakelijke partners. Wie zich (al of niet met reden) schuldig voelt zal snel menen dat de ander een sneer maakt naar ‘de schuldige daad’ of het ‘schuldige verzuim’.

Ik moet constateren dat veel senioren in de kerk zich schuldig voelen over de afwezigheid van jongere generaties in de kerk: een zuchtend ‘wij hebben het fout gedaan’, of minimaal de vraag: ‘wát hebben wij fout gedaan?’ En laat ik meteen zeggen: ik oordeel niet over de rechtmatigheid daarvan – ik constateer slechts het aanwezige schuldgevoel. Ik krijg namelijk reacties waarin mij wordt verweten dat ik het hen verwijt. Ik zou hebben gezegd: de ouderen hebben de jongeren de kerk uitgejaagd. Nu suggereerde de kop bij mijn overgenomen weblog in Trouw dat inderdaad, maar dat is dan weer de ‘schuld’ (!) van de redactie – want daar wist ik niets van… Maar de strekking van mijn verhalen was een andere: ik maakte de oude generatie geen verwijt over het vertrek van jongeren, maar sprak hen aan op hun verantwoordelijkheid daarin.

Wie goed leest, ziet dat ik de leegloop van de kerk vooral in relatie breng met de snelle omwentelingen van de tijd (opkomst van het postmodernisme, de postchristelijke cultuur en de netwerksamen-leving) – veranderingen die elk klassiek instituut in haar voegen doet kraken. Daar kan geen mens wat aan doen. Maar het vraagt wel om adequaat handelen en dát ontbreekt nogal eens – bij ouderen én bij jongeren! Adequaat handelen zou hier o.a. betekenen: geef de jonge generatie, de generatie die zelf actief deelneemt aan die postmoderne, postchristelijke netwerksamenleving, de uitdagende verantwoordelijk-heid voor een nieuwe kerk, een kerk van de 21e eeuw! Dat wil niet zeggen dat ouderen weg moeten – absoluut niet. En dat wil evenmin zeggen dat de senioren de schuld hebben. Maar wel dat er een overdracht van verantwoordelijkheid en van ‘geestelijk eigendom’ moet plaatsvinden: er is een nieuwe generatie aan zet! Dat vraag om een generatie die dat kan geven én om een generatie die durft te nemen! Enfin, ik val in herhaling.

Ik leg dus geen schuld bij de ouderen, maar spreek hen aan op hun verantwoordelijkheid, die in mijn ogen vooral betekent dat ze verantwoordelijkheid durven over te dragen. Het is een bekend probleem dat verantwoordelijkheid door de ontvangende partij pas wordt genomen als de ander werkelijk loslaat – veelal geen moment eerder. Soms moet het vacuüm eerst gevoeld worden! En ik zie grote aarzeling bij de senioren in de kerk om werkelijk los te laten uit angst dat er niets op dat vacuüm zal volgen. Tegelijk voel ik bij mijn eigen generatie soms een lethargische houding – zij lijken vooral te wachten… Maar waarop dan?

Meer dan eens heb ik op dit weblog gepleit voor een Nederlandse variant van de ‘Mixed Economy’: naast de bestaande kerk radicaal en structureel ruimte voor een nieuwe kerk. Niet in plaats van en ook niet een beetje in de marge: maar voluit en rechtsgeldig naast het bestaande. En ik wil dat pleidooi graag herhalen: laten plaatselijke en landelijke kerken alsjeblieft ruimte maken voor een nieuwe kerk in hun midden. Geef de generatie die we nu problematisch ‘het gat’ noemen een vrijplaats om kerk te zijn - of te worden - op een manier die bij hen past: fresh expressions!

En dat is – laat dat toch duidelijk zijn! – niet vrijblijvend. Dat is zelfs bijzonder veeleisend en ingrijpend! Dat zal ook niet iedereen aandurven. Want dan is het gedaan met het geklaag dat ‘de ouderen’ ons niet begrijpen. Dan is het voorbij met het exposeren van wat er allemaal fout is gegaan. Laten we zélf zichtbaar maken hoe Koninkrijk van God er uitziet in de 21e eeuw. Wij, de twintigers, dertigers en veertigers, zijn immers de generatie die daarin leeft en werkt. En als we dat zelf ook niet goed weten, laat ons dan de zoektocht daarnaar tot thema maken. Ja: zoekend geloven – daar is niets mis mee! Of zoekend kerk-zijn, wat mij betreft. Maar dat zoeken gaat niet aan het geloven vooraf en het zoeken gaat ook aan het kerk-zijn niet vooraf. Zoeken is geloven, dat was het in de bijbel al – lees de Psalmen.

Kortom: geen verwijten. Maar ook geen geruststellende woorden als ‘het valt nog wel mee’, ‘ze komen wel weer terug’ of ‘het is altijd al zo geweest’. We staan werkelijk op een kantel-moment in de tijd en kantelmomenten vragen om dappere pioniers. Dat kunnen overigens net zo goed senioren zijn, maar deze pionierende senioren zullen de eersten zijn die het met mij eens zijn dat het initiatief nu moet liggen bij de jongere generaties.

Waar wachten we op?

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl Vorige pagina