Mijn observaties in de vergelijking tussen kerk en bibliotheek zijn niet overal even goed gevallen en begrepen (zie reacties). Ik heb noch over de bibliotheek, noch over de kerk exclusieve uitspraken willen doen. De (zeer algemene) vergelijking was alleen maar bedoeld om zicht te krijgen op een aantal vergelijkbare problemen en uitdagingen die te maken hebben met onze veranderende tijd – het instituut in de netwerksamenleving. Dat de bibliotheek op veel plekken al een hypermoderne organisatie is, die alle moderne media inzet, zoals Eric van den Berg schrijft, geloof ik graag. Ik heb geen oordeel over de staat van het bibliotheekwezen willen vellen, maar reageerde alleen op de uitingen die ik uit die bibliotheekwereld zelf had gehoord tijdens de Ugame Ulearn Conferentie. De betrokkenen deden zelf deze uitspraken.

Hetzelfde geldt voor de kerk. Terecht zegt Miranda dat in deze vergelijking een versmald kerkbeeld opkomt, namelijk versmald tot ‘een eenzijdige concentratie op het woord en informatieoverdracht’. Dat is het gevolg van de vergelijking met een kennisinstituut als de bibliotheek. Ik denk inderdaad dat de vele andere dimensies van de kerk (vieren, zingen, de maaltijd delen, gemeenschap, e.a.) de waarde en aantrekkingskracht van de kerk kunnen vergroten in onze veranderende samenleving. Bovendien geldt ook daar: het gebeurt al op heel veel plekken! Maar ook nu blijft de uitdaging hoe dat zó te communiceren in onze netwerksamenleving dat het aansluit en verbindt.

Ik gebruikte in mijn vergelijking de woorden ‘niet nodig’. Die woorden werden zowel door Eric als door Pieter begrepen als ‘overbodig’ en gelezen als mijn eigen oordeel over de kerk: ik zou de kerk niet langer nodig vinden. Dat is beslist niet het geval!

Zeer terecht wijst Pieter op de schrijnende voorbeelden waarin de kerkelijke diaconie (helaas!) heel erg nodig en noodzakelijk is. En Eric meent dat ik in mijn oordeel te negatief ben. Ik heb echter niet willen zeggen dat ik de kerk (of de bibliotheek) ‘niet nodig’ vind, laat staan ‘overbodig’ – in tegendeel! Maar beide mannen zullen toch met me eens zijn dat in de beleving van mensen de bibliotheek ‘niet noodzakelijk’ meer is op de manier waarop ze dat voorheen wel was. De kerk had een behoorlijk monopolie op religie en de bibliotheek op kennis en boeken. Dat monopolie is vervallen – beiden zijn niet meer ‘noodzakelijk’, want er is ander aanbod (in overvloed). De kerk is hooguit één van de kramen op de markt van religie en spiritualiteit. Intussen blijft staan dat ze nog altijd – bibliotheek en kerk beide – een belangrijke waarde toevoegen aan de samenleving. En bovendien zijn het plaatsen waar ik zelf graag kom!

Mijn betoog is onderdeel van een langere gedachtegang die bovendien nog in ontwikkeling is. Ik ben daarom blij met de reacties, omdat ze me helpen het verhaal verder te brengen. Ik zal de draad van mijn betoog weer oppakken bij de slotconclusies die ik eergisteren maakte. De vergelijking met de bibliotheek zal ik nu loslaten – ze was alleen bedoeld om een aantal specifieke problemen in beeld te krijgen, namelijk de problemen die oude instituten hebben om zich aan te passen aan de veranderende samenleving. De drievoudige uitdaging voor de kerk beschreef ik als:

1. Hoe vindt de kerk opnieuw een relevante functie in een tijd van overvloed van religieus en spiritueel aanbod terwijl ze lange tijd gewend was aan een sterk monopolie?
2. Hoe kan de kerk functioneren in een tijd van dynamische netwerken en sociale interactie, terwijl ze tot nu voornamelijk functioneert langs de lijnen van hiërarchie en organisatie?
3. En tenslotte: hoe kan de kerk acteren in een tijd die zich razendsnel ontwikkelt, terwijl de bestaande organisatie vaak wordt gestuurd door trage processen en uitgaat van een stabiele samenleving?

Denk gerust mee!

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl

Eerder:
- De kleine kerk en de grote wereld - (1) relativering
- De kleine kerk en de grote wereld - (2) een vergelijk Vorige pagina