Ploeteren en Pionieren is, voor zover ik het kan overzien, het eerste Nederlandse boek dat via een uitgever op de markt komt dat zichzelf nadrukkelijk met het label ‘emerging church’ verkoopt (het boek van Johan ter Beek is in eigen beheer uitgegeven). In het Engelse taalgebied zijn er inmiddels vele honderden titels. Betekent dit dat we in Nederland achterliggen op Amerika en Engeland? Ik denk dat die conclusie te voorbarig is – veel van wat daar ‘emerging church’ wordt genoemd ontstaat hier onder andere en vaak minder spannende namen; en niet zelden buiten het zicht van grote organisaties en kerkelijke instituten. Van de vijf in het boek beschreven pioniers is er slechts één die zichzelf nadrukkelijk ‘emerging church’ noemt – een aantal anderen wist tot voor kort niet eens van het bestaan van die naam.

Wat is ‘emerging church’ volgens de auteurs Martijn en Nico-Dirk? Het woord betekent letterlijk ‘opkomende kerk’ en verwijst naar nieuwe netwerkachtige kerkvormen die zich (soms bewust, soms onbewust) verstaan met de uitdagingen van deze tijd. Twee belangrijke kenmerken van de tijd stippen de auteurs aan: het postmoderne denken en de marginalisering van de kerk. Het postmodernisme zegt veel over hoe wij met taal en met begrippen als ‘waarheid’ omgaan – de werkelijkheid lijkt zich immers op een nieuwe manier aan ons op te dringen - de waarheid verschiet van kleur. De marginalisering van de kerk hangt daar nauw mee samen. Zij lijkt het gesprek met haar tijdgenoten te verliezen en daarmee wordt ze vaak een betekenisloos restant van een voorbije tijd.

Toch is er in de ogen van Martijn en Nico-Dirk meer te zeggen over die nieuwe ‘emerging’ kerkvormen. Ze blijken inhoudelijke overeenkomsten met elkaar te delen. Bijvoorbeeld de focus op Jezus en vooral op de prediking van het ‘Koninkrijk van God’. Het gaat niet langer meer over de redding van de individuele ziel, maar om de bevrijding van structuren en een samenleving van liefde. ‘De kerk is niet bedoeld als wachtkamer waar we zingen en pepermunt eten totdat we naar de hemel gaan’ (p.139), schrijven de mannen niet zonder enige ironie. Verder ligt de nadruk bij deze nieuwe groepen meer dan bij traditionele kerken op gemeenschap en minder op organisatie en instituut. En tenslotte willen emerging churches zich graag actief verbinden met de samenleving en is er ruimte voor grote diversiteit, zowel in theologie als in vorm.

Deze kenmerken blijken in hoge mate op te gaan voor de 5 pioniersverhalen, hoe onderling divers ze ook zijn. In het boek worden de inhoudelijke hoofdstukken steeds afgewisseld met deze prachtige praktijkverhalen. De auteurs hebben elk van de pioniers opgezocht en zeer levendige beschrijvingen gegeven van deze ontmoetingen. Het zijn de beste hoofdstukken van het boek die menig lezer zal bemoedigen. We ontmoeten achtereenvolgens Jan Wolsheimer met zijn Gebedswinkel in Woerden, Daniel en Tanja de Wolf met hun ‘boefjeskerk’ (Thugz Church) in Rotterdam, de kleine zoekende gemeenschap Momentz van Steven en Ninet Vlaardingerbroek in Den Haag, Heleen en mij met ons verhaal over het bezinningshuis Beth Tikwah en tenslotte Johan en Marloes ter Beek met hun nadrukkelijk zo genoemde ‘emerging church’ Oase in Soest. Wie al deze verhalen leest raakt onder de indruk van de bewogenheid en het doorzettingsvermogen die al deze mensen tonen.

De kracht van deze verhalen is zo sterk dat ik het boek als geheel een heel goed en inspirerend boek wil noemen. Heleen en ik zijn bovendien trots dat ons verhaal in dit boek een plaats heeft gekregen. Toch is er voor mij ook een ‘maar’. De beschouwende en theologische hoofdstukken zijn weliswaar vlot en toegankelijk geschreven, maar verraden nog een hoge mate van oude (‘modernistische’) orthodoxe theologie, zij het vermengd met enkele vernieuwende inzichten. Dat geheel maakt op mij de indruk onvoldoende gerijpte en doordachte theologie te zijn. Het schema waarin over de bijbel en over Jezus wordt gesproken is klassiek-dogmatisch, hoezeer ook de woorden en accenten redelijk vernieuwend zijn. Daarmee is het voornamelijk oude theologische wijn die in nieuwe zakken is gegoten. De auteurs zijn, denk ik, vooralsnog minder in gesprek met de postmoderne mens dan zij zelf denken te zijn.

Niettemin een mooi en inspirerend boek. Een echte aanrader voor iedereen die zoekt naar vernieuwing van de kerk. Een boek dat onrustige zoekers en pioniers-in-dop een stimulans zal geven om eenvoudigweg op weg te gaan. De pioniers in het boek vertellen geen succesverhalen maar levensechte geschiedenissen met hoogtepunten en diepe dalen. Maar de manier waarop ze dat vertellen verraadt geloof, hoop en liefde. En daarmee kunnen we verder!

Martijn en Nico-Dirk, bedankt!

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl


Ploeteren en pionieren
Martijn Vellekoop & Nico-Dirk van Loo
Vorige pagina