Er moet een nationale synode komen, zo menen PKN-synodevoorzitter Gerrit de Fijter en de scriba Arjan Plaisier. Een oecumenisch statement waaruit zou moeten blijken dat protestantse kerken, anders dan hun geschiedenis doet vermoeden, wel degelijk in staat zijn hun verschillen te overstijgen. ‘Gezamenlijk willen we getuigenis geven waar het ons ten diepste om gaat’, zegt dominee De Fijter. Het is een prachtig streven – ik ben er helemaal voor! Ik zou waarachtig willen dat het kon.

Maar het zal niet gaan, zoveel is nu al duidelijk. In ieder geval niet op deze manier. Hoewel de initiatiefnemers de eenheid willen zoeken in de oude apostolische geloofsbelijdenis – de belijdenis uit de tijd van voor alle grote schisma’s! - wordt het gesprek niet gezocht met de kerk van het Oosten en met de kerk van Rome, want dan zouden (ik citeer De Fijter) ’terstond enkele kerken afhaken, uit de reformatorische en uit de evangelische hoek’. Dat is begrijpelijk, maar het laat ook meteen de onmogelijkheid van deze onderneming zien: omdat enkele kleine reformatorische splintergroepen af zouden haken, daarom gaan wij het gesprek niet aan met de grote tradities…

Vandaag laat het Nederlands Dagblad tal van prominenten uit kerkelijk Nederland aan het woord. In één oogopslag is duidelijk dat de uitgesproken protestants-orthodoxe en evangelisch-orthodoxe groepen in een vroeg stadium zullen afhaken. Nu al worden de barricaden en breekpunten voorbereid: het homohuwelijk, het gesprek met andere godsdiensten, de atheïstische Klaas Hendrikse… O jawel, we willen graag de eenheid zoeken, maar dan wel de eenheid in termen van wat wijzelf als de wezenlijke kern zien.

Het is de principiële weeffout die in dit plan zit. Ik herhaal wat De Fijter als doelstelling formuleerde: ‘gezamenlijk […] getuigenis geven van waar het ons ten diepste om gaat’. Laat dàt nu precies de reden zijn waarom al die scheuringen en scheidingen er zijn gekomen: omdat we het fundamenteel oneens waren over waar het ‘ten diepste om gaat’. Wie de kern wil formuleren moet grenzen trekken. En wie grenzen trekt, plaatst zichzelf daar altijd binnen! Het rumoer rond de ontboezemingen van Andries Knevel laat dat opnieuw zien: zij die menen dat ‘letterlijke inspiratie van de bijbel’ en daarom ook een ‘zesdaags scheppingswonder’ tot de kern van het geloof behoort, hebben Andries Knevel grote verwijten gemaakt. Hij stond buiten de lijnen. Een genante vertoning – maar wel het bewijs dat het niet kan: eenheid op basis van een vooraf geformuleerde kern.

Hoopvol wordt wel eens geroepen: ‘Maar ten diepste geloven we toch allemaal hetzelfde?’ Het antwoord moet zijn: ‘Nee, ten diepste geloven we allemaal wat anders’. Als we gaan zoeken naar een gemeenschappelijke kern, eindigen we allemaal in een eenzame nis-van-eigen-gelijk. Echte eenheid zal juist die radicale verschillen willen aanvaarden. Het doet mij denken aan het beeld dat Mattheus schetst van de Bergrede: Jezus op de berg, zijn trouwe leerlingen daaromheen en dan een grote ‘schare’ van mensen met allemaal eigen ideeën, gedachten en motieven. Daar is geen gemeenschappelijke ‘kern’ in termen van ‘ideeën over Jezus’, geen samenbindende belijdenis - nee, het enige dat ze delen is de aanwezigheid in die kring. Ze zijn op gehoorafstand van Jezus. En Jezus leert hen in die kring ‘ons’ zeggen: ‘Onze Vader’ – nou ja, ik preekte er onlangs over, dus dat hoef ik niet te herhalen.

De eenheid van de kerk zullen we niet primair moeten zoeken in gemeenschappelijke belijdenissen over een veronderstelde kern. Hoe minimaler die belijdenis, des te breder de oecumene – de geschiedenis van de Wereldraad van Kerken toont dat aan. Ik denk dat we zullen moeten zoeken naar beschrijving van de ‘ruimte’ waarin we elkaar ontmoeten. In het beeld van Mattheus: ‘op gehoorafstand van Jezus’, daar zou ik het mee kunnen doen. Dat biedt maximale ruimte voor verschil van gedachten en belijden over wie Jezus is. Maar het opent dan ook precies het gesprek waarover het in de oecumene zou moeten gaan: ‘wie is Jezus?’ en 'wat zeggen we als we het woordje ‘God’ spellen?' Dat vraagt de moed om het vooraf vastgestelde eigen gelijk uit te stellen en zelfs de zoektocht naar een gemeenschappelijke kern tijdelijk op te geven. En dan is iedereen welkom!

De wezenlijke vraag is daarom wat mij betreft: durven we dat?

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl Vorige pagina