Oefenplaats voor vrijheid (Beelden van de kerk 16)

Aan het begin van de serie ‘beelden van de kerk’ pleitte ik voor een minimale ecclesiologie. Geen uitgebreide theologische verhalen over aard en wezen van de kerk, maar een minimale beschrijving: ‘de kerk als een gemeenschap van mensen rondom een geopende bijbel’. Dat moet genoeg zijn. Wat ook als de centrale boodschap van de bijbel wordt gezien (dat zou ik graag buiten beschouwing laten zolang het over de kerk gaat), duidelijk is dàt de bijbel een boodschap heeft en dàt ze een appèl doet op mensen. En dat maakt verschil: mensen worden aangesproken op hun keuzes en dat veronderstelt de mogelijk-heid om keuzes te kunnen maken en dus… vrijheid.

Dat is niet vanzelfsprekend. Veel spiritualiteit, ook de moderne, ver-westerde ‘Oosterse mystiek’ doet het tegenovergestelde. Het gaat daarin om het bezielde verband of de goddelijke kosmos waarin je als mens bent opgenomen. Een mens is niet anders dan een boom en goed en kwaad zijn maar labels die het verstand op de werkelijkheid plakt – in werkelijkheid is alles één, zo wil deze spiritualiteit ons doen geloven. Groeien in spiritualiteit is dan: je individualiteit leren loslaten en opgaan in het Al. Er zijn nogal was mensen die menen dat de kerk zich moet aansluiten bij die boodschap – ze verkoopt immers goed. Vanzelf-sprekend; het praat de luiaards naar de mond!

Onlangs vertelde een internettest mij dat ik niet erg 'spiritueel ontwik-keld' ben. De vragen die tot die conclusie hadden geleid waren inderdaad van deze aard: ‘Bent u zich bewust dat uw leven deel uit maakt van een groter bezield verband?’ Wie daarop ontkennend of aarzelend antwoordt wordt als niet-spiritueel geduid.

Ik ben overigens bang dat veel bijbelse figuren hetzelfde oordeel zouden krijgen. Jezus en Paulus (en alle profeten en apostelen) waren in deze zin beslist niet spiritueel. Zij deden eigenlijk voortdurend het omgekeerde: zij riepen mensen tot individualiteit en hielden hen verantwoordelijk voor de keuzes die ze maken. Dat mag streng lijken, maar het is precies wat een mens tot mens maakt: een wezen met vrijheid en verantwoordelijkheid. Door de oproep ‘volg Mij’ maakt Jezus zijn leerlingen tot vrije mensen die kunnen kiezen. Mensen zijn in de bijbel geen willoze stofjes in een onverschillige kosmos, maar rent-meesters met een taak.

Een kerk die te midden van Oosterse mystiek en modern heidendom (zoals wicca) relevant wil zijn zal mensen moeten aanspreken op hun wil, op het maken van keuzes, op hun verantwoordelijkheid. Want een mens die verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn keuzes is een vrij mens. En een mens die in vrijheid kiest om verantwoordelijkheid te nemen groeit tot volwassenheid. En dus is een kerk die mensen roept tot verantwoordelijkheid een oefenplaats van vrijheid.

Daarom kan de kerk van de toekomst niet grossieren in troostrijke mystieke woorden over genade en verzoening alleen. Ze moet zich niet laten verleiden dezelfde schijnbare troost voor luie zielen te verkopen als de hippe spirituele boekjes uit de rubriek ‘Esoterie’. Ze zal haar leden willen oproepen om te doen, om te kiezen voor een genadig leven en verzoening te doen. Het evangelie dat de mens aanspreekt op zijn verantwoordelijkheid zal vaker onrust wekken dan rust en ze zal vaker verzet oogsten dan bijval. Ze zal zich niet kunnen neerleggen bij een wereld waarin onrecht heerst en steeds weer oproepen tot gerechtigheid. Ze zal geen vrede sluiten met mensen die zichzelf tot slachtoffer maken, maar hen wakker schudden en hen op weg sturen.

In die zin is het evangelie geen vrolijke of zalvende boodschap. Maar wel een goede boodschap (eu-angelion) die mensen roept tot wat ze zijn: vrije en verantwoordelijke schepsels van God. Voor minder wil ik niet gaan!

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl

P.S.: Hier vind je het overzicht van de hele serie 'Beelden van de kerk'