Met huid en haar (Beelden van de kerk 7)

Wij zijn mensen van vlees en bloed. We hebben dagelijks eten en drinken nodig en moeten regelmatig naar ‘een zekere plaats’ – het is niet anders. We kleden ons, wonen in huizen, raken elkaar aan. We staan regelmatig op weegschalen of vermijden die juist angstig. Op geen enkele manier kunnen we ontkennen dat we materiële wezens zijn. Maar vreemd genoeg vergeten we dat vaak wel als we in de kerk zitten. Daar worden we nogal eens aangesproken alsof we alleen maar een ziel zijn – een ziel die gered moet worden. Die selectieve vergeetachtigheid heeft oude papieren.

In de eerste eeuwen streed de kerk een felle strijd over de goddelijke en menselijke natuur van Christus. Dat mag op het eerste gezicht een abstracte hobby van verveelde theologen lijken, in werkelijkheid stond er veel op het spel. Dit is de vraag: is ons lichaam belangrijk voor God of niet? Een oude scheiding tussen lichaam en geest, waarbij de van oorsprong goddelijke geest als gevangene van het minderwaardige lichaam werd gezien, leek zich ook in de kerk te gaan nestelen. 'Verlossing' was dan vooral verlossing van de eeuwige ziel uit de banden van het lichamelijke. Ons lichaam werd een onbelangrijk en lastig omhulsel – niet de moeite van verzorgen waard. Nee, de ziel, dáár ging het om. Deze scheiding werd in allerlei smaken verkocht: van docetisme tot gnostiek en van arianisme tot manicheïsme.

De kerk koos wijselijk een andere weg en zei: ‘Ja, ons lichaam doet ertoe!’ Wij zijn als mens voluit lichaam, ziel en geest. Daarom was het voor haar zo belangrijk dat Christus werkelijk mens – vlees en bloed! - was geweest. Want in hem had God zich verbonden met onze lichamelijkheid, ons aardse, materiële bestaan. Ik ben blij dat de kerk deze weg koos en daarmee recht deed aan de bijbel die ook de mens als heelheid beschouwt. Hoe vertelt Genesis het ons ook al weer? – Genomen uit aarde en door God de adem ingeblazen... Mensen zijn geen gevangen zielen of zielige gevangenen, maar schepselen van God met botten en bloed, met huid en haar, met hoofd en leden, met lichaam en ziel.

In de 19e en 20e eeuw is in het Westerse denken radicaal de band met het goddelijke doorgesneden en daarmee is de idee van een ‘ziel’ voor velen verloren gegaan. De mens werd een diersoort, een denkende aap. Met de toegenomen welvaart van de laatste decennia werd de materiële kant van ons bestaan (ons lichaam incluis) bovendien zèlf bijna goddelijk. Elke reclame, elke videoclip, elke Hollywood-productie slingert het ons in het gezicht: je bent pas volwaardig mens als je gezond, glad en strak bent, als je spullen hebt – heel veel spullen, heel veel glimmende spullen.

Dat gelovige mensen in dit klimaat weer gaan roepen dat de mens ook een ziel heeft - of beter: een ziel is –, lijkt mij zeer terecht. Voorwaar een heilzaam en bevrijdend tegengeluid! Maar laten we ons hoeden voor de oude Arianen en Docetisten: géén nieuwe boedelscheiding en géén onvruchtbare tegenstellingen tussen lichaam en geest. Een mens is net zozeer zijn lichaam als zijn ziel! Zonder ‘Moeder aarde’ zijn we evenzeer weeskindjes als we zonder ‘Hemelse Vader’ zijn. En dus zal de kerk zich even nadrukkelijk moeten manifesteren in haar zorg voor het lichaam, de aarde en het leven, als in haar zorg voor de ziel. Het moet haar gaan om héél de mens en héél de aarde!

Dat zou wel eens kunnen betekenen dat we behalve kerkzalen met preekstoelen en kapellen met altaren ook eens tuinen en boomgaarden moeten aanleggen. Misschien moeten we de omschrijving van de kerk als ‘proeftuin van het Koninkrijk’ maar eens heel letterlijk nemen. Daarover in mijn volgende blog.

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl

Dit artikel maakt deel uit van een serie ‘Beelden van de kerk’. Lees hier de delen 1, 2, 3, 4, 5 en 6