Een netwerk bestaat – ik herhaal het nog maar eens - enerzijds uit (1) vaste punten (knooppunten) en anderzijds (2) verbindingen tussen die knooppunten. Over die verbindingen hebben we het gehad toen ik schreef over de manier waarop we mensen de gelegenheid geven om zich te verbinden met de kerk. Daarbij spelen woorden als flexibiliteit, vrijblijvendheid en tijdelijkheid een rol. Mensen verbinden zich tegenwoordig makkelijker maar ook vrijblijvender aan elkaar en aan organisaties en laten die verbinding ook minder veeleisend zijn. Dat geldt ook voor de kerk en dat heeft, zoals gezegd, gevolgen voor de organisatie van de kerk. Een aantal zaken bracht ik in kaart.

Maar nu die knooppunten zelf - wat kunnen dat zijn? En hoe kunnen we van kerken en kerkelijke organisaties dergelijke netwerkknooppunten maken? Hoe kan een plaatselijke PKN-gemeente een knooppunt vormen in een netwerk?

Het voorbeeld van vorige week over ons eigen avondgebed geeft, denk ik, de richting waarlangs we kunnen denken. Elke plaatselijke kerk heeft haar eigen specifieke kleur en mogelijkheden. Daarin speelt de geschiedenis en de populatie van de gemeente een rol, maar ook de gebouwen en de ligging daarvan. Het kan het sterk ontwikkelde jeugdwerk zijn, of juist het brede aanbod aan leerhuizen en gespreksgroepen, dat opvalt. Er zijn kerken die wekelijks samen koffiedrinken en een warme gastvrijheid ontwikkelen, en er zijn kerken waar avondgebed en meditatie zich ontwikkelen. Er zijn predikanten die diepgravende exegese bieden en voorgangers die spirituele bronnen weten te openen. Er zijn diaconale projecten en vernieuwende sociale of ecologische programma’s. Die diversiteit is prachtig en juist in een netwerksamenleving een kans om relevant te zijn.

In het verlengde van deze bestaande diversiteit zouden er ook gemeenten kunnen kiezen voor een nog veel explicieter profiel. Waarom zou een hechte gemeenschap die beschikking heeft over gebouwen en grond, niet een leefgemeenschap of bezinningshuis opzetten? Waarom zouden er geen kerken kunnen zijn met een gezamenlijke tuin, tuinderij of zelfs kleinschalige boerderij waarin zorg voor de schepping hand in hand gaat met de zorg voor elkaar? Waarom niet een kerkcafé waarin ook huiswerkbegeleiding wordt aangeboden voor jongeren of een praathuis waar culturen elkaar treffen?

Belangrijk is dan dat locale kerken en projecten weten van elkaars aanbod en zich daarin niet door elkaar beconcurreerd voelen, maar in tegendeel: aangevuld. Deze actieve informatie-uitwisseling ontbreekt in de huidige kerken. Natuurlijk kan alle informatie gevonden worden, voor wie er volhardend naar zoekt (regionale kerkbladen bieden dit wel), maar een platform waarop al die diverse zaken breed worden aangeboden, ontbreekt tot op dit moment. Intussen is elke plaatselijke gemeente elk jaar weer druk in de weer met de invulling van haar eigen programmaboekje - ieder op zijn eigen eilandje. Een netwerkende kerk geeft groter aanbod met minder werk! Of is efficiëntie een vies woord in de kerk?

We leven in een tijd waarin juist dit aspect van informatie-uitwisseling zo ongelofelijk eenvoudig is. Via blogs, internetforums en rss-readers zou iedereen eenvoudig de weg moeten kunnen vinden naar de relevante informatie. Het feit dat dat in de kerk maar zeer mondjesmaat gebeurt, verraadt dat ofwel de noodzaak hiertoe niet gevoeld wordt, ofwel de kennis daarvoor ontbreekt. Aan beide zou vanuit provinciale en landelijke organen aandacht besteed moeten worden: bewustwording, scholing, faciliteiten.

De professionals in de kerk – dominees, pastores en kerkelijk werkers – kunnen een spilfunctie vervullen in deze netwerk-kerk. Zij zijn niet langer alleen de ‘herders’ van een plaatselijke gemeente, maar kunnen ook functioneren als ‘nomaden’ in een kerkelijk netwerk. Zij zullen tijd en aandacht moeten investeren in relaties met andere gemeenten en met collega’s. Dat zou bij voorkeur niet centraal aangestuurd moeten worden, maar ongecontroleerd en ongestuurd. Overlegorganen als classis, werkgemeenschap en synode zijn overblijfselen van de zuilenkerk en zullen die stabiele organisatie ook altijd ten doel houden. De kerknomade daarentegen bouwt geen instituten meer, maar verbindt mensen aan mensen, gemeenten aan gemeenten. Netwerken die centraal worden aangestuurd, netwerkers die aandringen op een gezamenlijke agenda, bouwen toch weer een zuil, een starre organisatie. Het faciliteren van de uitwisseling zal voldoende zijn. Binnenkort wil ik daarvoor enkele voorstellen doen.

In zo’n netwerkkerk kan ook een eeuwenoud en uitgestorven ambt weer haar plek hervinden: de apostel. Daarover morgen.

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl

P.S. 1: Een interessante discussie over netwerken in de emerging church beweging is gaande op de weblog van Johan ter Beek.

P.S. 2 Op het Flevofestival XNoise spraken afgelopen weekend vader (professor) en zoon Ouweneel. In het verslag van het Reformatorisch Dagblad staat ook een paar zinvolle opmerkingen van beiden over de netwerk-kerk.

Ga verder naar deel 6 Vorige pagina