De traditionele kerken lijden al jaren aan structureel ledenverlies. Bovendien vergrijzen de kerken aanzienlijk. Het ledenverlies is niet alleen sterfte aan de bovenkant van de demografische kaart, maar ook leegloop aan de onderkant en uit het midden daarvan. Mensen verlaten - actief - de kerk. Kinderen, jongeren en jonge gezinnen worden zeldzamer. Enfin, dit alles is bekend. Er zijn uitzonderingen bij streng-gereformeerden en vrolijk-evangelischen, maar de uitzonderingen zijn niet zo groot dat het algemene beeld moet worden bijgesteld. Wie meerjarige begrotingen en plannen moet maken rekent met aanhoudende krimp. Triest, maar waar.

Het brengt menig ambtsdrager en betrokken kerklid tot paniekerige uitspraken. ‘De jeugd heeft de hoogste prioriteit’ is een veelgehoorde, meestal geflankeerd met de gouwe-ouwe ‘wie de jeugd heeft heeft de toekomst’. Soms halen dergelijke uitspraken zelfs het beleidsplan. Die laatste uitspraak is overigens gevaarlijk als hij maar enigszins waar is – de vraag zou serieus overwogen moeten worden: misschien heeft de traditionele kerk geen toekomst meer en moeten we overschakelen op nieuwe kerkvormen. Maar wie die vraag stelt dreigt de wind van voren te krijgen. Je zou er de huidige kerkgangers de kerk mee uitjagen en dat wil niemand. De trouwe kerkgangers, de blijvers – wie wil hen tegen het hoofd stoten? Niemand - ook ik wil dat niet. Maar de vraag is dan: wat betekent die kreet ‘hoogste prioriteit aan de jeugd’?

Het brengt me wel bij de vraag: wie is dat dan, die huidige kerkganger die de kerk wil verlaten als drastisch dingen zouden veranderen? Wat zoekt hij of zij dan in de kerk? Ziet hij de neergang niet? Gelooft zij de cijfers niet? Kijken ze niet rond in hun eigen kerk? Waar 25 jaar geleden de kerk vol zat, zit nu vaak nog een handje vol mensen. Of zien ze het wel, maar leggen ze de schuld buiten zich? – het zijn de kerkverlaters die fout zijn! Als zij maar zouden terugkeren, dan zou alles weer goed komen. Maar die komen niet zomaar terug, de kerkverlaters hebben de kerk niet voor niets achter zich gelaten.

Jazeker, het klinkt heel geruststellend: ‘de jeugd heeft de prioriteit’. Wie kan je dan wat maken, je doet er toch wat aan? Maar wie het meent zal alles moeten durven overwegen: het tijdstip van kerkgang, de inrichting van het kerkgebouw, de organisatie van het ‘bedrijf kerk’, de muziek, het aanbod, de liturgie… Zijn de huidige vormen de enige waarin we kerk kunnen zijn? Zijn de Geneefse psalmen en het Liedboek der kerken onze enige muzikale bronnen? Is het orgel het enige instrument waarbij gezongen kan worden? Is een preek de enige manier waarop de Woorden van God tot ons kunnen komen? Zijn kerkbanken heiliger dan stoelen?

Maar weet wat je antwoordt, want voor je het weet is het hek van de dam… Nou ja, desnoods richten we een museum in voor oud-kerkelijke gebruiken. Voor wie ze niet missen kan. Dáár hoeven we tenslotte niet veel voor te doen.

Boele P. Ytsma
www.zoekengeloven.nl Vorige pagina