De stukjes van de afgelopen week laten mij veel openingen. Maar de veelheid verlamt me, evenals overigens de griep die mij maar niet verlaten wil. De vraag van Sijbrand blijft me in het bijzonder bij: ‘waarom groeit de kerk in Nederland alleen daar, waar de absolute dogmatiek (evangelikalen, orthodoxen) zegeviert?’ Mijn eerste antwoord was van intellectuele aard. Vandaag, op goede vrijdag, vermoed ik ook een ander antwoord: de boodschap van de kerk, de boodschap van Goede vrijdag is geen makkelijke – is het wel uit te houden?. Ik schreef er een stukje over op mijn kerk-log, maar de gedachte blijft me bezighouden.

Goede vrijdag is voor mij altijd wat beladen geweest. In de kerk wordt de kruisiging en dood van Jezus herdacht en zeker in de klassieke opvatting van het christendom is dat moment het centrum, de kern waar alles om draait: hier immers, hier in deze marteldood komt de verzoening tussen een rechtvaardige maar liefdevolle God en een boze, zondige wereld tot stand. Hier wordt – om de klassieke woorden dan ook maar te gebruiken – ‘betaald voor de zonde’, eens en vooral. Ik deed jarenlang mijn best om goede vrijdag een stille dag van overdenking te laten zijn. Het lukte me zelden en frustreerde me vaak.

Velen hebben moeite gekregen met deze zware interpretatie van dit verhaal. Ook ik. In geen van de vier evangeliën in de bijbel gaat het over het lijden als een offer voor de zonde. Steeds weer wordt de link gelegd tussen het lijden en de navolging. Lijden heeft twee gestalten in de verhalen van Jezus: het lijden van de mensen (wat hem brengt tot wonderen) en het lijden van hemzelf, het lijden als gevolg van afwijzing, haat en verzet (dat hij aanvaardt). En in beide gevallen komt steeds weer de roep tot navolging van wie zich discipel wil noemen.

Goede vrijdag is dan de dag waarop het lijden zijn meest diepe schaduw werpt: totale afwijzing, totale onmacht totale eenzaamheid en een bittere marteldood van een mens die door God zelf in het evangelieverhaal steeds weer als Gods geliefde wordt benoemd. En in de spiegel van dit lijdensverhaal zien wij ook onze eigen lijden – het lijden van afwijzing, van onze onmacht, onze eenzaamheid en we voelen onze pijn. Dat kan alles zijn: de trauma’s van oorlogsveteranen, de eenzaamheid na de dood van een geliefde, de pijn van een ziek lichaam, de duisternis van een zieke geest… Het kan zelfs – hoe triviaal! - een griep zijn die je juist in de goede week en de paasdagen diensten moet laten afzeggen. Dat valt me vandaag zwaar.

Goede vrijdag verandert niets aan dit lijden, of het moest al zijn dat het nog dieper en duisterder want onontkoombaarder wordt. Goede vrijdag zegt ons dat dit lijden bij het leven hoort, onvermijdelijk bij het leven hoort. Uitspraken die zeggen dat lijden niet hoeft, dat lijden een gevolg is van onze keuzes, dat lijden een hoger doel , worden ontmaskerd als duivels verzet. De weg om het lijden heen en niet er dwars doorheen. Zoals Petrus die Jezus het lijden wilde besparen maar daarvoor bestraft wordt met de woorden ‘Ga weg, achter mij, Satan…!’ Het lijden kan niet weg-gedacht, weg-geloofd, weg-gezongen worden.

Ik sprak een man die nauwelijks meer in de kerk komt. Het duurde even voordat hij mij vertellen kon waarom hij het niet meer kan. Vier keer moest hij een vriend naar het graf brengen. Vier verhalen van ziekte, tragisch ongeluk, verbijsterde nabestaanden. Vier brandende vragen, vier rauwe kreten met een uitroepteken. Maar in de kerk werd hem verteld dat het ‘uiteindelijk’ goed was – het was Gods tijd, de hemel was hun lot, God wil ons wat leren, en zo meer… Juist daar waar we het samen zouden moeten leren uithouden met de vragen, waar we wachten bij een leeg graf, waar we horen te zwijgen bij het waarom, juist daar werd hij weggejaagd met snelle antwoorden. Pasen zet ook ons nog altijd schaakmat!

De dogmatische kerken hebben het niet kunnen uithouden in deze leegte: de dogmatiek heeft het antwoord ingevuld. Het kwaad is straf op de zonde. Jezus’ lijden en dood is plaatsvervangend voor zondige mensen. Ons lijden is de gebrokenheid van de schepping of van opvoedende betekenis. De minstens even dogmatische new-age groepen geven andere antwoorden, maar geven evenzeer antwoorden. Uithouden in de leegte, uithouden in het lijden, zonder bedoeling, zonder antwoord, maar wel in de nabijheid van God… dat is (zo geloof ik) wezenlijk voor het getuigenis van Jezus. Daar ligt het geheim van de ontmoeting met God. De vrouwen bij het lege graf roepen ‘Wij hebben de Heer gezien’ – maar het graf bleef leeg.

De duidelijke antwoorden verkopen beter.

Boele(kijk voor meer over Pasen ook op www.zoekendgeloven.nl) Vorige pagina