Gisteren leidde ik een kerkdienst in Norg. Het was spannend omdat het mijn eerste dienst 'in functie' zou zijn en dan kijken en luisteren mensen toch anders naar je (dacht ik). Bovendien was het thema van de dienst niet eenvoudig: het wonder. De hele week heb ik er over geschreven op het nieuwe kerk-log en daardoor was ik mij bijzonder bewust van de vele verschillende aspecten van het nadenken over wonderen.

Een preek moet iets anders zijn dan een samenvatting van al die aspecten en dat viel me niet mee. Uiteindelijk heb ik zaterdag een preek geschreven, waarin ik meende recht te doen aan al mijn vragen en tegelijk aan de tekst die voorlag. De vele vragen bleven onopgelost, maar er ontstond wel een duidelijk appèl op mij – ik werd geraakt en opgeroepen tot een keuze om het te wagen op een andere wereld: het koninkrijk van God... Grote woorden, maar voor mij wel ware woorden. Bovendien woorden die ontstonden onder mijn handen – geschonken woorden?

Na afloop van de dienst bleken veel mensen geraakt te zijn en de reacties bij de uitgang van de kerk (waar ik de mensen een hand drukte) waren hartverwarmend en ontroerend. Kennelijk was ik niet als enige geraakt. Een enkeling sprak zich uit en vertelde wat haar of hem geraakt had. Veelal was het de herkenning, de herkenning van beschreven situaties, of de herkenning in vragen die ik stelde. Vragen stellen in de kerk zijn we een beetje verleerd en dus kan het bevrijdend werken als ze wel worden gesteld.

Er bleken ook mensen te zijn die dingen hadden gehoord in mijn preek die ik gezegd noch bedoeld had. Nu zal dat altijd wel zo gaan – mensen horen de woorden van een ander binnen de context van hun eigen leven en levensverhaal. En die context bepaalt in hoge mate de betekenis van de woorden. Niet ik bepaal wat mijn woorden betekenen, maar de luisteraar doet dat. Kennelijk. Zo zal het met mij ook gaan – hoor ik wat andere bedoelen te zeggen? Maar het maakt me ook bang. Ik vrees het beeld dat mensen bouwen van wat ze horen. Omdat ik niet bedoeld heb wat ze horen en ze dus niet werkelijk horen wat ik bedoeld heb, zal vroeg of laat het verschil voelbaar worden en mogelijk val ik dan uit de verwachtingen die ik nu nog lijk op roepen weg... Dat is een beangstigend voorland – teleurgestelde mensen kunnen hard zijn.

Het brengt me overigens wel bij de vraag: van wie zijn woorden? Zijn de woorden die ik gisteren in de preek sprak mijn woorden? Of zijn het de woorden van degene die ze hoort? Een geschenk verandert van eigenaar en daarmee van betekenis. Wat uit liefde wordt gegeven, kan als een verwijt worden ontvangen, en wat als eerlijkheid wordt gezegd, kan als miskenning beluisterd worden. Van wie zijn de woorden dan? We zijn geneigd om te denken dat de spreker de eigenaar is en tevens degene die de betekenis ervan bepaalt. Maar het laatste blijkt dus al niet het geval te zijn – de luisteraar luistert betekenisgevend.

Bovendien: waar komen de woorden vandaan die ik spreek? Misschien dat het bij preken wat pregnanter uitkomt dan daarbuiten, maar voor mij was het zaterdag opnieuw zoeken naar de woorden die recht deden aan de tekst en aan mezelf. En als ze er dan zijn, die woorden, voelen ze als ontvangen woorden, niet als bedacht.. Ik zal dat niet zwaarder aanzetten dan ik bedoel (hoe jij het leest is aan jou...), maar in zekere zin ben ik dus evenzeer ontvanger. Ontvanger en daarna doorgever. Daarmee is nog minder dwingend dat ik degene zou moeten zijn die de betekenis van de woorden bepaalt.

Maar eng blijft het wel, want oncontroleerbaar en onbeheersbaar. Al met al een levendig voorbeeld van 'toevertrouwen' aan de Geest... – geen theoretisch concept, maar een existentiële uitdaging!
Boele Vorige pagina