Woorden krijgen vooral betekenis in relatie. Een gesprek is een heen en weer gaan van woorden en in dat verbale samenzijn krijgen woorden hun betekenis die – inderdaad, Pièrre – verder kan reiken dan de optelsom van de betekenis en bedoeling die beide sprekers eraan geven. Het wonder van de helende woorden – inderdaad. Het is het geheim van vriendschap.

Maar in de context van een kerkdienst is het 'gesprek' in hoge mate eenzijdig: er is een spreker en er is een luisteraar. De mate van relatie en de aard van de relatie die spreker en hoorder hebben zal mede bepalend zijn voor de betekenis die de woorden krijgen voor de hoorder, maar daarin heeft de spreker nagenoeg geen corrigerende functie meer. Daarom kunnen de woorden van een spreker een functie en betekenis krijgen, die vreemd is aan de bedoelingen van de spreker. En in de relatie waarin dat frequent gebeurt – bijvoorbeeld de relatie tussen voorganger en gemeente – kunnen beelden ontstaan die geen recht doen aan de werkelijkheid.

Nu ontstaan er altijd beelden in een relatie. Het is het resultaat van ervaring en duiding, het is de betekenisvolle herinnering die de verwachting kleurt. Daarom hoeven wij in elke volgende ontmoeting niet steeds weer van voren af aan te beginnen, zoals de bijvoorbeeld in de film '50 first dates', waarin de hoofdrolspeler elke dag weer waker wordt met een gewist geheugen van de vorige dag. Het beeld dat in ons bewustzijn ontstaat is de mentale verwerking van onze omgang met mensen.

Maar mensen veranderen, mensen zijn altijd weer anders dan het beeld dat we van hen hebben. Mensen verrassen steeds weer en blijken andere keuzes te maken dan van hen verwacht werd. In een relatie zullen daarom beelden steeds weer moeten worden bijgesteld. Nieuwe ervaring en nieuwe duiding moduleren het beeld tot dusver. En soms is een ware beeldenstorm onontkoombaar, omdat een volstrek nieuw facet van iemands persoonlijkheid zichtbaar wordt voor wie met hem of haar leven. Pijnlijk kan dat zijn, maar altijd de moeite waard: de werkelijkheid breekt door de beelden heen.

Toch veranderen onze beelden lang niet altijd mee. Ik heb een tante die mij al 25 jaar lang bij elke ontmoeting zegt dat ik gegroeid ben. Nu en dan moet ze ook gelijk hebben gehad, want ik ben in de afgelopen 25 jaar inderdaad behoorlijk in omvang en gewicht toegenomen. Niettemin blijkt uit haar reactie dat ze me steeds weer herinnert als de dunne slungel die ik op mijn 12e was. Het beeld heeft zich in haar verankerd en is niet meer te corrigeren. Steeds weer ben ik gegroeid en ook steeds weer ben ik meer gegroeid... inmiddels moet de schok enorm voor haar zijn.

Dat is de angst die ik voelde bij het horen van reacties op mijn preek die ik niet kan verbinden met mijn eigen intenties en bedoelingen. Dat mensen andere dingen horen dan ik zeg kan mij verrassen en verrijken – het wonder van Pièrre. Ik hoop echter niet dat er beelden ontstaan die een eigen leven gaan leiden en langzaam massief worden en dat de beeldenstorm te laat komt.

Maar inderdaad, Pièrre, 'toevertrouwen aan de geest' is geen theoretische opgave, het is het loslaten van de angst. Want angst maakt krampachtig en angst verstart. Juist door in vertrouwen steeds weer te zijn wie ik ben en de te zeggen wat ik zeggen moet, geef ik een ander de kans mij opnieuw te ontmoeten, mij opnieuw te horen en het beeld weer bij te stellen. Misschien moet ik vooral mijn beeld van mijn luisteraars open laten. Hen steeds weer opnieuw ontmoeten en nieuw en ontvankelijk tegemoet treden. Dan is het al met al toch wederkeriger dan ik dacht.
Boele Vorige pagina