Kerst is een mooie tijd – het is een tijd van samenzijn met familie, van blije kinderen in de kerk, van muziek, gezelligheid en kaarsjes, van samen spelletjes doen en wandelen in de sneeuw. Gisteren hebben wij geschilderd met de hele familie (van mijn kant); zoiets doe je alleen met kerst. Het was een mooie dag en onvermoede creativiteit kwam aan het licht. Vandaag gaan we naar mijn schoonfamilie. Ja, ook ik hoor bij de 90 procent van de Nederlanders die geniet van het familiefeest dat kerst heet.

Kerst is op een bepaalde manier voor mij ook intensief en veeleisend: veel sociale verplichtingen, veel mensen om je heen, veel indrukken, veel gespreken die nergens over gaan. Waar mensen samen zijn wordt niet alleen verbaal gecommuniceerd, veel interactie is ook subtieler van aard. Laat ik het – bij gebrek aan een betere omschrijving – energetisch noemen. Wel, dan zijn kerstdagen energetisch bijzonder verwarrend. De warme woorden en zoete verhalen verhullen het ongezegde, maar kunnen het niet laten verdwijnen. Het ‘andere’, niet zelden het conflicterende, gaat letterlijk ondergronds. Nergens wordt de discrepantie tussen woorden en gevoelens pijnlijker voelbaar dan met kerst.

En het moet me van het hart dat ik kerst ook een verwarrende tijd vind. Ik begrijp de hunkering naar het licht en warmte, ik snap de behoefte aan gezelschap en goede woorden op het donkerste moment van het jaar. Het is ook mijn hunkering en mijn behoefte. Ik begrijp waarom onze voorouders een midwinterfeest maakten van deze donkere dagen en ben ze er dankbaar voor. Maar ik begrijp steeds minder van de vertedering van het kerstverhaal, waaraan je je dezer dagen onmogelijk onttrekken kunt. Ik zie niet zo goed wat al deze knusheid met kerst te maken heeft.

De afgelopen week hoorde ik een paar keer dat mensen iets deden omdat ze wilden handelen naar de kerstgedachte. Wat die kerstgedachte is, zou ik met mijn theologische achtergrond moeten weten. En ik vermoed dat mensen bij de kerstgedachte denken aan vrede, aan licht, aan een nieuw begin... Met kerst moet het allemaal goed zijn, harmonieus en vredig. En ja, in het kerstverhaal zingen engelen inderdaad van vrede. Maar veel meer kan ik er ook niet van maken. Het verlangen naar licht en samenzijn delen we met de oude Germanen en is derhalve vooral het heidense Joel, de bron van de kneuterige tederheid en het zoete sentiment lijkt mij vooral Hollywood te zijn. In het oude kerstverhaal mis ik beide..

Het is immers een verhaal met een ongekende aanklacht tegen de mensheid en een slag in het gezicht van al onze sociale ordeningen. Voor de komst van een godskind is geen plaats, geen plaats dan alleen een voerbak. Wie heeft het lef gehad daarvan een romantisch tafereel te maken? Het schaamrood zou ons op de kaken moeten komen als we dit verhaal met enige ernst willen lezen. Er was destijds geen plaats voor de komst van een Redder, van een Profeet – het is nog altijd niet anders. Behalve dat de mensen die het goddelijke niet toe kunnen laten in hun levens nu wel een zoet kerstfeest vieren...

En dan de boodschap van dit stuitende verhaal zelf: om te weten wie God is, om het wezenlijke te vinden, moeten we kijken naar een zuigeling die ligt in een voerbak. Natuurlijk vertedert een baby, dat gebeurt altijd. Maar deze baby heet in het verhaal ´de gezondene van God´ te zijn (dat blijkt vooral uit het vervolg van het verhaal van deze baby). Alles wat wij van waarde achten – ook in de kerk -, goede opleiding, heldere structuren, bewezen diensten, curriculum vitae…, dat alles wordt terzijde geschoven. God komt in een zuigeling – een grotere schoffering van onze eigen ordeningen kun je niet bedenken.

Maar nee, al deze revolutionaire en onthullende thema’s gaan verloren in de zoete klanken van de sleighbells en het zachte licht van duizenden kaarsjes. En ach, hoe geniet ook ikzelf van deze gezelligheid. Ik stel voor dat we vanaf nu weer gewoon het oude Joelfeest gaan vieren en dat we kerst ergens naar september schuiven. Of de boodschap dan wel doordringen wil, is overigens maar de vraag. Want wat tegen de borst stuit zullen we blijven nivelleren – uit behoud van alles wat ons lief is. Nee, ook nu nog is er ‘geen plaats’…

Boele Vorige pagina