Het mag dan kerstvakantie zijn, ik kan maar nauwelijks tijd vinden om een weblog te schrijven. Deels omdat ik nog allerlei dingen te doen heb, deels omdat ik plotseling elke vorm van efficiëntie verlies. De paar dingen die ik doe vullen mijn héle dag. Bovendien is mijn vatbaarheid voor afleiding erg groot – ik noem ter illustratie de sneeuw, de olympische kwalificatiewedstrijden schaatsen, de nieuwe computer van mijn vader, de krant, de kaasboer, de voorbereidingen voor mijn verjaardag... Ik kan, kortom, wel enige legitimatie vinden voor mijn stagnerende schrijven. Het past in het verhaal van deze week.

Daar valt overigens wel wat op af te dingen, want eigenlijk heb ik deze week bijzonder veel moeite met het accepteren van mijn gebrek aan productiviteit. Mijn boosheid ligt steeds vlak onder de oppervlakte (mijn huisgenoten herinneren mij daar regelmatig aan). Ik ben boos omdat ik geen goede werkruimte heb, boos omdat er zoveel afleidende klussen zijn, boos omdat mensen niet op dezelfde manier werken als ik... Boos op allemaal dingen die buiten mij liggen, boos op dingen die niet zomaar te veranderen zijn – boos dus op de werkelijkheid zoals die is... Tamelijk onzinnig eigenlijk en ik hou mezelf dat regelmatig voor!

Het vervelende van de strijd tegen het bestaande is dat je de ruimte verliest binnen het bestaande. Zolang ik me verzet tegen hoe het feitelijk is, kan ik niet van binnenuit de ruimte vinden om keuzes te maken die (1) de gegeven situatie alsnog tot een gekozen situatie maken (en dat genereert gevoel van vrijheid) en (2) de gegeven situatie zelfs kan veranderen. Het is een nogal bizarre sprong, maar als ik Victor Frankl goed begrijp, hangen die twee zeer nauw samen. Ik heb zijn boek nog eens herlezen en het is bijzonder inspirerend. Hij schrijft in De zin van het bestaan over het leven in de concentratiekampen:

'Er moest voortdurend worden gekozen. Iedere dag, ieder uur werd de gevangene de mogelijkheid geboden een besluit te nemen, een besluit dat bepaalde of hij zich al dan niet zou onderwerpen aan de machten die dreigden hem te beroven van zijn persoonlijkheid, en van zijn innerlijke vrijheid, die bepaalden of hij al dan niet de speelbal zou worden van de omstandigheden, of hij afstand zou doen van zijn geestelijke vrijheid en zijn menselijke waardigheid om te worden omgevormd tot een doorsnee kampbewoner. [...] Au fond, kan dus iedereen, zelfs onder deze omstandigheden, beslissen wat er – mentaal en spiritueel – van hem zal worden...' (p. 87)

Alleen een man die drie jaren in kampen heeft doorgebracht mag zoiets zeggen. Mijn aarzeling bij de woorden 'iedereen kan beslissen wat er van hem zal worden', verstomt als ik bedenk wie hier schrijft. In ieder geval herinnert het mij eraan dat het er op aan komt om te blijven beseffen dat je altijd kiezen kunt. Er zijn veel dingen die niet veranderd kunnen worden (of nog niet...), maar er is altijd ruimte voor een keuze – al was het maar een keuze om je te verzoenen met het bestaande.

Het geheim voor het vinden van deze ruimte tot kiezen is volgens Frankl: het hebben van een doel. Eigenlijk maakt het niet uit wat je doel is, als je maar een doel hebt. De gevangenen die nog iets verwachtten, die nog een doel hadden na en buiten het kamp, bleken grotere overlevingskansen te hebben. Ik vertaal het zo: het is belangrijk om het verhaal te vinden - het verhaal dat je leven en alles wat je doet een doel geeft -, het thema dat centraal blijkt te staan in je leven...

Ik heb hier al vaak over geschreven, maar ik had deze herinnering zelf weer eens nodig. Soms verwart het me dat ik steeds weer opnieuw keuzes lijk te moeten maken. Maar in keuzes manifesteer ik en effectueer ik mijn vrijheid! Dat is een gedachte waar ik mee toe kan, de nacht voordat ik mijn 37e verjaardag vieren mag.

Boele
Vorige pagina