Even kort dan – het is me eigenlijk te laat en ik werk te lang en te veel dezer weken. Maar een gedachte die vandaag langs kwam wil ik nog wel even kwijt. Niet dat het zo origineel is, maar hij houdt me wel bezig. Komt 'ie.

Eeuwenlang is de aanwezigheid van mensen de reden geweest voor een toename van variatie en diversiteit – variatie in de natuur (biodiversiteit heet dat dan), in vorm en kleur, in landschap. Ik hoorde kortgeleden dat er ondanks alle versnippering van hun leefgebied en alle bedreigingen van verkeer er voorlopig nog veel meer dassen voorkomen in Limburg dan in Bialowieza, een stukje ongerept oerbos in Polen. Dat komt omdat de aanwezigheid van mensen de variatie vergroot en dus het aantal levensvormen. En als de variatie groter wordt, dan volgt ook de dichtheid van levensvormen. Je ziet het ook in oude stadskernen: ogenschijnlijk werd alles tegen elkaar aangebouwd en uitgebouwd en ingebouwd, maar het geheel blijft kloppen en blijft aantrekkelijk - de vormenrijkdom neemt toe.

Maar er is een moment geweest in de geschiedenis, en dat is nog niet zo lang geleden - ik vermoed ergens eind 19e eeuw (en na 1950 in versneld tempo) – dat de aanwezigheid van mensen plotseling een bedreiging werd voor de variatie. Levensvormen stierven uit, monoculturen ontstonden, schaalvergroting vernietigde voorgoed het kleinschalige landschap en met historische waarde van oude monumenten werd lange tijd geen rekening meer gehouden. Was het eeuwenlang telen en veredelen van gewassen de bron geweest van een ongeëvenaarde rijkdom in groentegewassen, plotseling leidde (ogenschijnlijk hetzelfde) veredelen en telen tot een extreme reductie van rassen.

Inmiddels lijkt het tij om te slaan en worden er weer miljoenen euro's uitgegeven om wat ons nog resteert aan cultureel erfgoed, landschappelijk schoon en biodiversiteit te behouden of te herstellen. Het moet wel geforceerd gaan, anders is het in veel gevallen te laat. De twee vragen die me nu bezighouden zijn deze: (1) wat veroorzaakte die grote verandering en (2) is het inmiddels weer aan het veranderen of zitten we nog steeds in de periode van verarming? Ik ga nu geen antwoorden geven, maar zeg alvast dat ik met oppervlakkige antwoorden als: 'tja het gaat altijd op en neer in de geschiedenis' en 'het komt door het economisch denken' niet tevreden ben.

Eerst maar weer eens even de vraag een poosje laten staan en kijken of die houdbaar is. De goede vraag stellen is immers de enige weg naar wijsheid...

Maar nu is het wijs mijn bed op te zoeken...
Boele Vorige pagina