Alles lijkt om geld te draaien. Mensen die zeggen dat geld niet belangrijk is hebben meestal hun zaakjes goed voor elkaar – het je kunnen permitteren te zeggen dat geld niet belangrijk is, is een teken van rijkdom. Geld wordt vooral heel belangrijk als je het niet hebt. Geld maakt niet gelukkig, maar gebrek aan geld en schulden kunnen je wel heel ongelukkig maken. En ja, ik weet waarover ik spreek.

Wat is dat eigenlijk - geld? Ik ken de geschiedenis van het geld niet, dus misschien kraam ik wel onzin uit, nu ik daarover wat gedachten uitschrijf (maar dat mag op een weblog). Niettemin: als mensen gaan samenleven, gaan ze dingen aan elkaar uitbesteden. Het is veel efficiënter dat jij brood bakt voor jou en mij en ik aardappelen verbouw voor jou en mij, dan dat we allebei brood bakken en aardappelen verbouwen. Dus ruil ik mijn aardappelen tegen jouw brood. Mensen ruilden dingen en diensten met elkaar binnen gemeenschappen.

Maar omdat de ruil niet altijd gelijktijdig kan plaatsvinden, had men een soort tussenvorm nodig, een intermediair, een eenheid die de ruil kon uitstellen. De waarde van een product of dienst werd uitgedrukt in die eenheid, zodat je later voor die vastgestelde eenheid alsnog de uitgestelde ruil kon doen. Zo bezien is geld vooral een ruilmiddel binnen een gemeenschap die zich committeert aan dat ruilmiddel en daarmee aan elkaar.

De gemeenschappen zijn steeds groter geworden en bovendien zijn de waarden van de ruileenheden van verschillende gemeenschappen aan elkaar gekoppeld. Daardoor is de waarde van het geld als ruilmiddel steeds meer los komen te staan van de gemeenschap en de te ruilen zaken. En door die dubbele ontkoppeling heeft geld inmiddels minder de betekenis van ruilmiddel. Geld wordt vooral een machtsmiddel. Geld verschaft je mogelijkheden, potentie. Wie geld heeft kan dingen gedaan krijgen. Tegenwoordig hebben we het onder andere over koopkracht als we de bestedingsmogelijkheden van mensen bedoelen. Niet zo gek dus om geld een vorm van 'energie' te noemen, zoals je vaak in modern spirituele kringen hoort zeggen.

De verschuiving van de betekenis van geld kan niet zonder gevolgen zijn gebleven. De belangrijkste verschuiving lijkt mij die van middel naar doel. Geld was een ruilmiddel en dus een middel, geld is nu kracht, potentie, energie en kan als zodanig als doel worden gezien. Veel mensen willen graag rijk zijn of worden. Mensen die dat ontkennen liegen meestal, anders zouden de loterijen het niet zo goed doen. Maar wat gebeurt er met geld dat louter macht, louter energie is? Het wordt gevaarlijk.

Anders gezegd: geld maakt mensen gevaarlijk. Geld kan mensen macht, energie of potentie geven die ze niet aankunnen op basis van hun eigen ontwikkeling. Geld vergroot de macht en de kracht van alles en iedereen, ongeacht wie of wat het is. Het kan dus ook de onnozelheid vergroten, het kwaad machtig maken of de kortzichtigheid laten regeren. En dat gebeurt ook, zowel op individueel niveau als op grotere schaal, tot zelf in mondiale structuren.

We weten dat onwillekeurig ook wel, we weten dat geld mensen gevaarlijk kan maken. Daarom is het nagenoeg onmogelijk om anderen geld te gunnen – je weet nooit of het niet gevaarlijk wordt. Was geld dus aanvankelijk een middel binnen een gemeenschap en hield het als zodanig een gemeenschap bij elkaar, nu is het een gemeenschapsbedreiging geworden en maakt het mensen concurrenten en potentiële vijanden van elkaar. Dat is een bizarre constatering. Maar het is wel een juiste constatering lijk me, en het verklaart waarom we zo ontzettend veel mensen laten werken om geld te kanaliseren.

Want volgens mij ben ik dan precies bij mijn stukje van gisteren: de macht over het gemeenschapsgeld ligt in handen van een diffuse ambtenarij en bureaucratie. Door zoveel mogelijk lagen te creëren tussen de gever van het geld en de ontvanger of gebruiker van het geld wordt de macht die het geld zou verschaffen geminimaliseerd. Bang zijn onze regenten, bang dat krachtige denkers, praktische doeners en sprankelende scheppers hun macht zouden vergroten met geld. 'Hou ze kort!', lijkt het devies, 'laat ze hun afhankelijkheid voelen'. Dan kunnen ze de macht niet grijpen... Geef het geld in handen van mensen die er zelf niets mee kunnen. Pomp het rond in grote organisaties en laat zoveel mogelijk onbelangrijke mensen die niets kunnen zich belangrijk voelen.

Het is een onverwachte wending voor mezelf. Maar het uitroepen van de revolutie, eergisteravond op de rand van mijn bed, betekent vooral: trek het geld naar je toe. De macht ligt in het geld – of we het nu leuk vinden of niet! – en dus: 'Het geld komt toe aan de denkers, de doeners en de scheppers!'

Maar ja, hoe? Het zal vandaag wel uitdraaien op weer de zoveelste versie schrijven van een projectplan dat beoordeeld gaat worden door de betaalde nietsnutten... Alé, aan het werk!
Boele Vorige pagina