[Een preek over bidden en gebedsverhoring] Zelfs na 27 jaar gevangenschap onder erbarmelijke omstandigheden verloor Nelson Mandela niet zijn hoop, niet zijn waardigheid en zijn geloof in een andere wereld. In een ultieme poging deze man klein te krijgen werd hij groter en groter, en uiteindelijke de man die Zuid-Afrika bevrijdde van de politieke apartheid. Waar volharding en geloof al niet toe kunnen leiden.

Deze man citeerde in 1994 in zijn inaugurele rede bij het aanvaarden van zijn presidentschap uit een boek van Marianne Williamson en die woorden zijn sindsdien wereldberoemd geworden:

Onze diepste angst is niet dat we onmachtig zouden zijn.
Onze diepste angst betreft juist onze onmetelijke kracht.
Niet de duisternis, maar het licht in ons, is wat we het meest vrezen.
We vragen onszelf af: wie ben ik om mezelf briljant, schitterend,
begaafd, geweldig te achten?

Maar waarom zou je dat niet zijn? Je bent een kind van God!
Je dient de wereld niet door jezelf klein te houden.
Er wordt geen licht verspreid als mensen om je heen hun zekerheid ontlenen aan jouw kleinheid.
We zijn bestemd om te stralen, zoals kinderen dat doen.
We zijn geboren om de glorie van God in ons te openbaren.
Die glorie is niet slechts in enkelen, maar in ieder mens aanwezig.
En als we ons licht laten schijnen schept dat voor de ander de mogelijkheid om hetzelfde te doen.
Als we van onze diepste angst bevrijd zijn
zal alleen al onze nabijheid anderen bevrijden.

Aan deze woorden moest ik denken toen ik de tekst van vanmorgen op me in liet werken. Daar wordt gesproken over een grootheid en een macht waar je bang van wordt:

‘ Wat jullie op aarde bindend verklaren, zal ook in de hemel bindend zijn’ ( Mat. 18:18)

‘Als twee van jullie hier op aarde eensgezind om iets vragen, wat het ook is, dan zal mijn Vader in de hemel het voor hen laten gebeuren. Want waar twee of drie mensen in mijn naam samen zijn, ben ik in hun midden’ ( Mat. 18:19/20)

Zo te zien heeft de mens nogal wat in zijn mars. En ook als we erbij vertellen dat dit onderricht van Jezus is aan zijn leerlingen en misschien niet zomaar voor ieder willekeurig mens opgaat, dan nog kunnen wij ons aan deze woorden niet zomaar onttrekken: een gelovig mens kan met zijn of haar besluiten iets bewerken dat tot in de hemel zijn gevolgen heeft. Op dat binden en ontbinden ga ik nu niet verder in, laten we ons vooral eens concentreren op die woorden die kennelijk gaan over het gebed. Woorden van gelijke strekking komen even verderop in het Mattheusevangelie terug. Jezus heeft dan zijn oordeel uitgesproken over een niet vruchtdragende vijgenboom en de betreffende boom verdort onmiddellijk. Als Jezus dan de verbazing van de leerlingen ziet voegt hij er aan toe:

‘Ik verzeker jullie: als jullie geloven zonder te twijfelen, zul je niet alleen teweeg brengen wat er nu gebeurde, maar zul je zelfs tegen die berg kunnen zeggen: kom van je plaats en stort je in zee’ en het zal gebeuren. Alles waarom jullie in je gebeden vragen zullen jullie krijgen, als je maar gelooft.’

Ik zal u meteen zeggen dat ik hier eigenlijk niet zo goed raad mee weet. En ik merkte dat ook veel commentaren er eigenlijk niet zo goed raad mee weten en hun uiterste best doen om vooral de vraag te vermijden: ‘waarom herkennen we dit niet?’ Want wees nou eerlijk, zo ervaren u en ik de kracht van het gebed toch helemaal niet? We voelen ons helemaal niet sterk en machtig in ons gebed. Ja, we bidden wel en hopen er dan ook het beste van, maar zeker van de verhoring zijn we nooit. In die zin herkennen we ons ook helemaal niet in de woorden van Mandela. We zijn helemaal niet bang voor onze tomeloze kracht en voor het licht in ons… We voelen ons integendeel vaak onmachtig en donker, we lijken te klein voor de problemen van ons leven, laat staan voor de grote problemen van de wereld.

En ik weet ook heel goed wat er vaak bij verteld wordt als deze en soortgelijke teksten voorbij komen. We worden er dan aan herinnerd dat we worden opgeroepen om dit alles te bidden ‘in Jezus’ naam’ – dat betekent dat het een gebed zou moet zijn wat ook Jezus zelf zou moeten kunnen bidden. Daarmee worden de woorden ‘wat het ook is’ beperkt tot: ‘wat Jezus zou kunnen bidden en wensen’. En ook worden we er dan door goedwillende dominees aan herinnerd dat het allemaal staat in het teken van het onderricht aan leerlingen van het Koninkrijk van God en dat die leerlingen worden opgeroepen ‘eerst het Koninkrijk van God te zoeken’ en dat dan alle andere dingen daarop zullen volgen… Ik heb het allemaal gelezen en zelf ook al heel wat keren verteld.

Maar het laat me toch niet helemaal gerust. Immers ook dan zouden er nog heel wat gebeden zijn die met een grote mate van vanzelfsprekendheid verhoord zouden worden. Op basis van het evangelie kunnen we immers een goed beeld krijgen van wat Jezus wil – heel vaak wilde Jezus immers ook de genezing van een zieke, zelfs een enkele keer de opwekking van een dode… Waarom werken onze gebeden om genezing dan niet? En in het Koninkrijk van God heerst toch vrede, liefde, harmonie, hoop, in het Koninkrijk van God kan armoede en lijden toch geen plaats hebben… Waarom lijken dan zoveel gebeden die daar naar verlangen en daar om smeken te blijven steken? Waarom ervaren we geen enkele macht in het gebed, hooguit wat troost… Waarom moeten we heel hard bedenken wat de woorden van Jezus anders betekenen…

En ja, er staat natuurlijk wel wat op het spel, of we nu willen of niet. Jezus zegt letterlijk ‘als twee van jullie hier op aarde eensgezind om iets vragen, wat het ook is, dan zal mijn Vader in de hemel het voor hen laten gebeuren…’ Als deze woorden, die grammaticaal geen enkel probleem opleveren, die we heel goed begrijpen, niet zeggen wat ze lijken te zeggen, hoe zit dat dan met andere woorden van Jezus? Moeten we dan overal wat anders van maken, moeten we alle beloftes met een korrel zout nemen? Kunnen we tal van wonderen schrappen en verhalen wegpromoveren tot beeldende verhalen, sprookjes, mythen…? Maar blijft er dan nog wat over dat de moeite waard is, is dat een geloof waar mensen hun leven voor gegeven hebben? Is het dan nog de moeite waard onze kinderen op te zadelen met verhalen waar elke spanning uit weg is? Kunnen we het dan nog verantwoorden een dure kerk in stand te houden voor een gemeenschap die alleen maar sprookjes vertelt aan elkaar?

Nee, het is, lijkt me, van tweeën één: òf deze woorden beproeven we op hun waarheid, òf we sluiten dit boek en dit huis. En ik besef dat dat gemakkelijker gezegd is dan gedaan – ook ik zeg deze woorden tot mezelf en heb mezelf verplicht (en u bent mijn getuige) de waarheid ervan te gaan onderzoeken in de praktijk.

Het is trouwens opmerkelijk dat er een groep mensen is die van de waarheid van deze woorden meer overtuigd lijkt te zijn dan menig gelovige. In de kring van coachen, trainers en new age-leraren kom je regelmatig de oproep tegen om (wat ze noemen) te visualiseren en te affirmeren. Visualiseren is een levendig en concreet beeld vormen van wat je wenst, en affirmeren is er een uitspraak van maken die je met kracht en aandacht herhaalt totdat de inhoud van zo’n uitspraak je gedachten volledig gaat bepalen. Deze trainers blijven volhouden dat je je eigen werkelijkheid kunt scheppen door er werkelijk in te geloven en staven hun verhaal met tal van voorbeelden. Als je wensen, je gedachten, je gevoel en je overtuiging allemaal in een en dezelfde richting gaan, dan zal de werkelijk zich daar naar gaan richten – zo is de stellige overtuiging van deze mensen. En het klinkt natuurlijk opmerkelijk verwant aan wat Jezus ons vertelt: ‘alles is mogelijk, als je werkelijk gelooft!’

Wat we overigens allemaal wel herkennen is de omgekeerde weg. Mensen die erg bang zijn voor geweld lijken soms het onheil over zich af te roepen. Mensen die steeds zeggen dat ze geen ruzie willen, hebben het vaak wel. Mensen die bang zijn voor inbraak lijken vaker het doelwit te zijn van inbrekers dan mensen die regelmatig vergeten huis en auto op slot te doen. Als het waar is dat de mate waarin èn onze gedachten, èn onze wensen (of onze vrees) èn ons gevoel samenvallen, bepalend is voor wat er gebeurt, dan klopt het in ieder geval voor veel negatieve ervaringen. Bange mensen zijn immers ook helemaal bang, ze zien overal de reden voor hun angst bevestigd, ze lopen met angsten rond en vertellen voortdurend verhalen waar je zelf ook bang van zou worden.

Stel nou dat het waar is, stel nou dat het klopt dat bange mensen hun eigen angstbeelden waarmaken… Stel, dat het klopt dat je door met kracht te visualiseren en affirmeren je wensen (of een deel ervan) werkelijkheid kunt laten worden, als je maar werkelijk helemaal gelooft in wat je wenst… Stel nou dat Jezus gelijk heeft dat je gebeden verhoord worden als je er werkelijk (met hart en ziel en lijf en leden) in gelooft, als je samen met anderen een heel duidelijk en eenparig verlangen hebt en ervoor bidt… Stel dat het waar is… Stel nou, dat het waar is!

Dan kunnen we niet anders concluderen dan dat ons gebrek aan ervaring hiermee een blijk is van onvoldoende overtuiging en geloof. Dan zou het betekenen dat wij het nog nooit werkelijk geprobeerd hebben, nog nooit alles op alles hebben gezet om ons denken, ons gevoel, onze overtuiging, ons beeld van wat we verlangen in harmonie met elkaar te brengen. We zeggen nog steeds: stel! Stel dat het waar is…, dan hebben wij het nog nooit echt geprobeerd… Is dat denkbaar? Zou het kunnen dat we het nog nooit werkelijk gedurfd hebben…?

Zelf sluit ik dat niet uit. En als het alternatief is: het is niet waar wat Jezus zegt en dus kunnen we boek en huis van God net zo goed sluiten, lijkt het me een goed uitgangspunt het nog maar even bij ons zelf te zoeken.

Wat zou dan de reden kunnen zijn dat we het nog nooit werkelijk geprobeerd hebben? Is dat luiheid, is dat gemakzucht? Is het ongeloof, is het verzet? Weet u wat ik denk: het is angst! Het is de angst dat het werkelijk waar is. Want àls het waar is, àls we werkelijk krijgen wat we verlangen, àls gebeden verhoord worden, dan zijn we ook verantwoordelijk. Dan kunnen we niet meer zeggen: ik kon er niets aan doen – we hebben het immers zelf verlangd en er om gebeden. Dan zijn we aanspreekbaar op wat we zijn, op wat we wensen en op wat we met ons wensen en bidden in het leven roepen. Dat is eng – doodeng. Kunnen we dat aan, kunnen we die verantwoordelijkheid dragen? Ja, ik geloof werkelijk dat dat ons er vaak van weerhoudt om het er op te wagen.

‘Onze diepste angst is niet dat we onmachtig zouden zijn. Onze diepste angst betreft juist onze onmetelijke kracht’ zei Nelson Mandela Williamson na… Dat blijken we dan tòch te herkennen. Als het waar is dat God ons de macht heeft gegeven om daadwerkelijk de werkelijkheid te veranderen met ons gebed en ons eenparig verlangen, dan worden we bang voor onszelf. En dat is begrijpelijk. Begrijpelijk, maar niet terecht. Ook Williamson schreef al ‘Je bent immers een kind van God’, je hoeft niet bang te zijn voor de kracht die je hebt mee gekregen. Natuurlijk staat daarom het onderricht over dit krachtige instrument van het gebed binnen het evangelie in het kader van het onderricht aan leerlingen van Jezus. Deze macht over de werkelijkheid is in goede handen bij leerlingen van Jezus, deze leraar die alleen het welzijn van de mens en de aarde voor ogen had… Waarom zouden we ons dat zelf niet toevertrouwen?

Stel, zei ik, stel dat het waar is. Ik heb besloten het er nog eens op te wagen. Ik begrijp heel goed dat het hier niet gaat om een eenvoudig trucje, om een kunstje dat je te pas en te onpas gebruiken kunt. Het is warempel niet eenvoudig om onze gedachten, ons gevoel, onze beelden en ons verlangen op een lijn te krijgen. Het is – anders gezegd - niet eenvoudig om werkelijk te geloven in wat je bidt, om de uitkomst van je verlangen met zoveel vertrouwen te verwachten dat je er een dankgebed van zou kunnen maken… Nee, het zal niet eenvoudig zijn. Ik zal ermee oefenen, samen met anderen. Als immers ‘twee van jullie hier op aarde eensgezind om iets vragen, wat het ook is (!), dan zal mijn Vader in de hemel het voor hen laten gebeuren’, zei Jezus.

Durft u het er op te wagen? Durft u de kracht die hier beloofd wordt, te omarmen, te aanvaarden, te gebruiken? Zullen we dan de kerk maar blijven gebruiken waar zij voor bedoeld is: als oefenplaats? De plaats waar wij oefenen om de Heer lief te hebben met hart en ziel en inzet van alle kracht (Deut. 6:5), de plaats waar we oefenen in onvoorwaardelijk liefhebben, de plaats waar we oefenen te geloven in wat we bidden, en de danken voor waar we om bidden…

En als we ons licht laten schijnen,
schept dat voor de ander de mogelijkheid hetzelfde te doen.
Als we van onze diepste angst bevrijd zijn,
zal alleen al onze nabijheid bevrijden.

Amen
Vorige pagina